درخت موز و انواع روش های کاشت و نگهداری از آن

درخت موز و انواع روش های کاشت و نگهداری از آن

نوکاریز | تاریخچه و پراکنش موز در جهان :

 
درخت موز بزرگترین گیاه علفی جهان است که به دلیل تنه نسبتاً بلند، بزرگ و محکم، معمولاً آن را درخت می پندارند. این گیاه متعلق به خانواده میوزیشی (Musaceae) و بومی مناطق گرمسیری جنوب شرق آسیا، شبه‌ جزیره مالزی، و استرالیا است. ارتفاع درخت موز بسته به نوع و شرایط رشد متفاوت است. به طور معمول ارتفاع اکثر آنها در حدود 5 متر است. تنه درخت موز در واقع یک ساقه کاذب است که از روی هم قرار گرفتن دمبرگ های طویل و پهن شده تشکیل شده است. تنه اصلی درخت موز با ارتفاع بسیار کم در داخل خاک قرار دارد. ریشه این گیاه سیستم فیبری دارد و برگ های بسیار بزرگ آن  به شکل مارپیچی روی تنه ظاهر می شوند. طول این برگ ها بیش از دو متر و عرض آن ها بیش از 60 سانتیمتر است. این برگ ‌ها به همراه تنه هوایی آن الیاف فیبری دارند. میوه گیاه موز معمولاً کشیده و خمیده است، گوشت نرم آن غنی از نشاسته است که با پوست پوشانده شده است. میوه های این گیاه به صورت خوشه های آویزان از بالای آن رشد می کنند.

نوکاریز | وضعیت کشت موز در ایران :

موقعیت کشت موز در استان هرمزگان :

باغات موز استان هرمزگان در شهرستان میناب ، رودان و جاسک قرار داد که سطح زیرکشت آنها به ترتیب عبارتند از ۶۵ ، ۱۸ و ۳۰ هکتار می باشد. ارقام کشت شده موز در استان هرمزگان عبارتند از: دوارف کاوندیش ، کاوندیش چینی ، گراندناین ، میسیوری ، رقم محلی (پلنتین) می باشد.

با توجه به شرایط آب و هوایی و حداقل و حداکثر دمای سالانه در طی دوره ۳۶ ساله شهرستان میناب (۸/۲ درجه سانتیگراد ، ۴۸ درجه سانتی گراد) ، رودان (۱ درجه سانتیگراد ، ۴۹ درجه سانتیگراد) و جاسک (۶ درجه سانتی گراد ، ۴۳ درجه سانتی گراد) ، مناسبترین مکان جهت پرورش موز در استان هرمزگان در صورت تأمین آب آبیاری مناسب شهرستان جاسک می باشد.

کشاورزی شهرستان جاسک در سه حوزه : شرق جاسک ، بخش بشاگرد و غرب جاسک واقع می باشد که حوزه بشاگرد به دلیل دوری از دریا و کوهستانی بودن منطقه ، کشت گیاه موز بازده خوبی ندارد.

حوزه غرب مناسب کشت موز می باشد و سطح زیرکشت موجود موز که رقم کاوندیش می باشد در حدود ۵ هکتار است و امکان توسعه آن در سطح ۱۸۰ هکتار وجود دارد.

حوزه شرق جاسک که به استان سیستان و بلوچستان و شهرستان چابهار منتهی می شود و مناسبترین حوزه شهرستان جاسک جهت پرورش کشت گیاه موز می باشد که سطح زیرکشت موجود حدود ۲۰ هکتار است و امکان توسعه آن در صورت تامین آب ، آبیاری مناسب در سطح حدود ۸۳۰ هکتار وجود دارد.

موقعیت کشت موز در استان سیستان و بلوچستان :

استان سیستان و بلوچستان یکی از مستعدترین مناطق کشت موز در ایران می باشد و کشت موز در چابهار در مناطق باهوکلات ، کهیر ، زرآباد و ایرانشهر صورت می گیرد که کل سطح زیرکشت آن ۳۳۱۶ هکتار و تولیدی معادل ۲۰۰/۷۰ تن در سال می باشد.

نوکاریز | گیاه شناسی موز :

موز گیاه علفی تک لپه ای است و از خانواده musace می باشد .

موز گیاه سریع الرشدی است و شامل یک شبه ساقه کاذب که بوسیله گروهی از لایه های متحد المرکز محکمی از غلاف برگی شکل می گیرد و یک ریزوم زیر زمینی و یک سیستم ریشه ای فیبری دارد . یک گیاه کامل mat نامیده می شود و شبه ساقه شامل تنه اصلی که برگها و گل و ساقه میوه دهنده را در بر میگیرد .

ریزوم : ریزوم یک ساقه زیر زمینی با تعداد زیادی مرسیتم که شبه ساقه و ساقه گل دهنده و ریشه های فیبری را بوجود می آورد .

نوکاریز | غلاف و برگها :

برگ های موز شامل ساختمان لوله مانند بلندی که نیام می نامند و یک دمبرگ محکم و پهنک پهنی می باشد . تعداد زیادی از نیام ها در کنار هم قرار می گیرند و یک شبه ساقه را تشکیل می دهند و یک شبه ساقه ممکن است در طول زمان زندگی اش بیشتر از ۴۰ برگ داشته باشد آخرین برگی که روی ساقه هوایی ظاهر می شود خیلی کوچک و به شکل براکته یا برگچه می باشد که نقش آن حفاظت خوشه موز از عوامل جوی مانند تابش شدید آفتاب و یا باران های شدید می باشد .

ریشه درخت موز :

تعداد زیادی ریشه فیبری حدود ۲۰۰ تا ۵۰۰ عدد از ریزوم بوجود می آیند و اگر خاک دارای زهکش مناسب و حاصل خیز و عمیق باشد ریشه ها ۵/۱ متر عمودی و ۶/۴ متر افقی گسترش پیدا می کند .

گل و میوه درخت موز :

گل آذین موز در مرکز شبه ساقه ۱۵-۱۰ ماه بعد از کاشن ظاهر می شود در این مدت ۳۲ تا ۲۶ برگ تولید می کند . عمل گلدهی موز shooting نامیده می شود .

گل ها به صورت مار پیچی در طول محور گل آذین در گروه های ۱۰ تا ۲۰ تایی ظاهر می شوند که بوسیله براکته های گوشتی سبز متمایل به ارغوانی پوشیده شده است که در جریان رشد و توسعه گلدهی ، پوشش آن ها می ریزند . اولین گل هایی که ظاهر می شوند گل های ماده می باشند و در ارقام خوردنی تخمدان ها سریعاً بوسیله عمل بارتنوکارپی (بدون گرده افشانی ) در ردیف های مشخصی که دست نامیده می شود رشد می کنند .

اگر چه بیشتر ارقام موز تولید میوه بدون بذر می کنند ولی تعدادی از ارقام می توانند تولید بذر نمایند گل های انتهایی در خوشه گل ، گل های نر می باشند و شبه ساقه موز فقط یک بار گل آذین می دهد و پس از تشکیل میوه و برداشت آن ساقه کاذب بریده می شود .

زمان گل دهی تا برداشت میوه بستگی به درجه حرارت ، نوع رقم ، رطوبت ، خاک و روش های کاشت دارد وبین ۸۰ تا ۱۸۰ روز طول می کشد. به هر یک از از میوه ها موز یک انگشت می گویند که در دستجات ۱۲ عددی روی دست خوشه تشکیل می شوند معمولاً هر خوشه دارای ۱۵۰ عدد میوه است .

مصارف موز :

میوه موز هنگام رسیدن طعم شیرینی دارد بجز موزهایی که به صورت پخته شده مصرف می شوند و plantain نام دارند .

پلنتین ها موزهای هیبریدی هستند که محور گلهای نر آنها از بین رفته و یا فاقد گلهای نر هستند پلنتین همیشه قبل از مصرف پخته می شوند و سطح بالایی از نشاسته نسبت به موزهای معمولی دارد.

موزها به صورت تازه خوری و در سالاد ، دسر و آبنباتها بکار می رود و موز منبع خوب اسید اسکوربیک (ویتامینc ) ، ویتامین B6 و پتاسیم و غنی از کلسیم و آهن می باشد . ساکارز در حدود دو سوم قند میوه را تشکیل می دهد و اسید مالیک اسید اصلی موز است .

از میوه های نرسیده موز در تهیه چیپس های نمکی موز استفاده می شوند و ساقه های خرد شده موز در تغذیه دام مورد استفاده قرار می گیرد.

نوکاریز | موز ایده آل برای مناطق نیمه گرمسیری :

۱- ساقه کاذب درخت باید کوتاه و قوی باشد که گیاه را در برابر بادهای شدید نیمه گرمسیری ثابت نگه دارد که این ویژگی ، نگهداری خوشه و برداشت را آسان می نماید .

۲- ساقه کاذب باید در مدت زمان معین برگ نهایی خود را تولید نماید و یا پتانسیل تولید تعداد برگ قبل از گل دهی کم باشد . این دو فاکتور در کوتاه کردن زمان رشد رویشی موثرند با توجه به اینکه در مناطق نیمه گرمسیری بدلیل رکود رشد در فصل زمستان رشد رویشی طولانی تر می باشد .

۳- باید ارقام مقاوم به عارضه « شاک ترات » باشد که در اثر این عارضه برگها در انتهای ساقه کاذب متراکم شده و مانع از بیرون آمدن حالت طبیعی خوشه می شوند .

۴- باید ارقام دارای کیفیت مناسبی از نظر خوشه (طول خوشه بلند و میوه های کشیده بلندی ) داشته باشد .

۵- در مقابل بیماری پاناما مقاوم باشد .

متاسفانه رقمی که تمام این ویژگی را داشته باشد یافت نمی شود . مثلاً ارقام پاکوتاه دارای ویژگی با تولید خوشه ضعیف و یا شاک ترات می باشند در حالیکه تمام ارقام پابلند در مقابل باد ناپایدار می باشند و اعمال مدیریت با مشکل مواجه می شود .

بنابراین انتخاب یک رقم موز ایده آل برای مناطق نیمه گرمسیری مانند مناطق جنوبی کشور ما شامل مصالحه ای بین مدیریت مورد نیاز مقاومت در برابر شاک ترات و داشتن خوشه با کیفیت محصول بالا می باشد .

نگهداری موز رقم دوارف کاوندیش راحت و پایداری خوبی در برابر باد دارد اما پتانسیل محصول پایین و کیفیت خوشه ها ضعیف می باشد .( دم خوشه کوتاه ، پنجه ها فشرده و طول میوه کوتاه ) و گلدهی زمستانه عارضه شاک ترات را تشدید می کند . از طرف دیگر رقم ویلیامز دارای بوته های بلند تر است که سبب ناپایداری بوته می شود و اعمال مدیریت مشکلتر است اما محصول خوشه ها بالا ، طول میوه و دم خوشه بلند تر و خوشه استوانه ای شکل از محاسن مشخص این رقم می باشند و بوته ها به پدیده شاک ترات مبتلا نمی شوند .

ارقام گراندناین و کاوندیش چینی به موز ایده آل پیشنهاد شده نزدیکتر هستند این دو رقم هم از لحاظ ارتفاع کوتاه تر و زمان به گل رفتن زودتر از ویلیامز می باشند با وجود اینکه بسیاری از مزایای خوشه موز این رقم را دارند .

رقم گروس میشل (AAA ) مقاومت آن به سرما کم و حساس به بیماری پاناما می باشد معمولاً گروه کاوندیش AA مقاوم به بیماری پاناما و حساس به سیگاتوکا می باشد .

ارقام غالب کشت شده در جنوب کشور هاریچال است که از قدیم در منطقه کشت شده و تقریباً سازگاری خوبی با شرایط آب و هوایی مناطق جنوبی کشور را داشته و بومی شده است گروه کاوندیش (کاوندیش پاکوتاه ، گراندناین ) و ارقام FHIA را می توان در ایران کشت نمود .

ارقام دیگری از گروه AAB و ABB نیز در مناطق مختلف استان هرمزگان وجود دارند که می تواند گیاهان مناسبی برای کشت در منازل و یا بصورت تجاری کشت شده و برای مصرف محلی بکار روند .

نوکاریز | فاکتورهای محیطی برای کاشت درخت موز :

درجه حرارت :

درجه حرارت بین ۱۵ تا ۳۸ درجه سانتی گراد در بسیاری از مناطق تولید موز وجود دارد.

گل دهی موز در شرایط گرم و داغ صورت می گیرد برای رشد ساقه گل دهنده بهترین درجه حرارت ۲۸-۲۶ درجه سانتی گراد می باشد و رشد میوه در ۳۰-۲۹ درجه سانتی گراد صورت می گیرد . رشد گیاه موز در درجه حرارت زیر ۱۶ درجه سانتی گراد کم می شود و در درجه حرارت ۱۰ درجه سانتی گراد متوقف می شود .

علائم صدمات سرمازدگی در درجه حرارت های زیر ۱۶ درجه سانتی گراد و بالای صفر درجه سانتی گراد شامل :

عدم ایجاد ساقه گلدهنده یا ظهور خوشه میوه از شبه ساقه که Chok throat نامیده می شود .

میوه ها در زمان رسیدن رنگ زرد کمرنگ یا سبز متمایل به خاکستری دارند .

شکل میوه ها کج و نامتناسب و میوه ها زود فاسد می شود .

صدمات سرمازدگی و یخ زدگی جبران ناپذیری در دمای زیر صفر درجه سانتی گراد اتفاق می افتد .

درجه حرارت زیر ۶ درجه سانتی گراد باعث سرمازدگی شدید و از بین رفتن درختان می شوند. درجه حرارت بالاتر از ۳۸ درجه سانتی گراد باعث توقف رشد و سوختگی شدید برگها می گردد.

علائم صدمات یخ زدگی شامل آب گزیدگی در همه قسمتهای بالای سطح زمین از گیاه موز و قهوه ای شدن و خشک شدن و از بین رفتن برگها و شبه ساقه و میوه ها می باشد .

درجه حرارت زیر ۲- درجه سانتی گراد گیاه را تا روی سطح خاک خشک می کند اگر چه رشد جدید معمولاً از جوانه های ریزرم زیر زمینی با برگشت به هوای گرم صورت می گیرد . درجه حرارت بالای ۳۷ درجه سانتی گراد باعث سوختن برگها و باریک شدن برگهای جدید گیاه می شود و اثر سوء در رشد موز خواهد داشت و در رشد درخت و گل ها اختلال حاصل می شود .

باد :

باد در مناطق نیمه گرمسیری مسئله مهمی است . بادهای بالای ۴۵ تا ۲۵ مایل در ساعت باعث واژگون شدن و شکستن شبه ساقه موز می شود . ادامه باد باعث بریدگی و پارگی برگ ها و خشکی برگ ها و از بین رفتن تاج گیاه می شود . به منظور جلوگیری از خسارت باد به موزستان ها و تولید بهینه ، لازم است از ارقام موزهای پاکوتاه استفاده شود و اطراف موزستان ها دو یا سه ردیف از موزهای پا بلند و یا نی مانند نی الفانکراس و یا (sesbanio ) از خانواده بقولات که بسیار سریع الرشد است کشت گردد تا قطعات موز از وزش باد مصون بمانند .

خشکی :

درجه حرارت و رطوبت خاک فاکتورهای مهمی در تولید موز هستند کمبود آب در هر زمانی باعث کاهش تعداد میوه و اندازه میوه و عملکرد محصول نهایی می شود .

ارقام موز باژنهای balbisiana musa نسبت به ارقام acuminata musa به خشکی تحمل بیشتری دارند .

علائم استرس خشکی شامل پیچدگی برگها ، تغییر رنگ برگ به سبز کمرنگ و زرد و پژمردگی برگ ها می باشد و برگ های کوچک و نابالغ خشک می شوند . استرس خشکی شدید باعث خفه شدن ( choiking ) و از بین رفتن و شکستن شبه شاقه می شود .

گیاه موز تحمل حالت غرقابی (زه بالای آب ) ندارد و معمولاً گیاه ۲۴ تا ۴۸ ساعت در شرایط غرقابی با آب متحرک زنده می ماند ولی آب راکد سریعاً گیاه را از بین می برد . موز در نواحی که زه آب بالاست نباید کاشته شود . در نواحی که سفره آب بالا و خاک مرتباً اشباع است کاشت موز روی بسترهایی باید صورت بگیرد .

علائم تداوم رطوبت ( البته غیر از حالت غرقابی خاک) ، شامل کوتاهی گیاه ، زردی برگ و کاهش عملکرد می باشد .

سایه :

گیاهان موز در برابر سایه متوسط مقاوم هستند ( تا ۵۰ درصد ) اگر چه در محلهای سایه رشد و نمو گیاه و میوه کاهش پیدا می کند . در بیشتر مناطق نیمه گرمسیری شرایط آفتابی کامل یا نزدیک به آن جهت تولید محصول خوب توصیه می گردد . گیاهانی که در شرایط سایه زیاد قرار دارند ، کاهش رشد و تولید کم و کیفیت میوه پایین دارند .

شوری خاک :

گیاهان موز در خاک های شور رشد مناسب و میوه خوبی تولید نمی کنند .

علائم خسارت شوری شامل زردی و خشکی حاشیه های برگ و کوچکی میوه و بد شکل بودن آنها است .

ارتفاع و عرض جغرافیایی :

موزها از سطح دریا تا ارتفاع ۲۰۰۰ متری بسته به آب و هوای منطقه ای می توانند رشد کنند شرایط مناسب برای رشد گیاه موز در عرض جغرافیایی ۳۰ درجه شمالی و جنوبی خط استوا قرار دارد ولی بهترین شرایط تا عرض جغرافیایی درجه ۱۵ شمالی و جنوبی می باشد .

خاک :

بهترین محل کاشت موز در سطح صاف با شیب % ۱-۰ و زهکش خوب و خاک عمیق با مواد آلی زیاد می باشد . بهترین خاک برای پرورش موز خاکهای شنی ، رسی ، لمونی با حداکثر ۴۰ درصد رس و قابل نفوذ می باشد و PH خاک بین ۵/۵ تا ۸ برای کشت موز مناسب است .

مهمترین فاکتور خاک زهکش است و در نواحی رطوبت خیز و خاک های غرقابی بسترهای مرتفعی باید ساخته شود و طرح ریزی مناسبی از نظر شیب زمین برای زهکشی آب باید انجام شود. موز برای رشد احتیاج به خاک مناسب حداقل تا عمق ۳۰ سانتی متری دارد و عمق ریشه تا ۳۰ سانتی متری ضرورت داشته و بقیه ریشه ها دارای رشد افقی است .

نوکاریز | روش های تکثیر موز :

در تکثیر موز دو روش مورد استفاده قرار می گیرد :

۱- روش معمولی یا درشت تکثیری یا ماکرو پروپگیشنmacro propagation

۲- روش ریز تکثیری یا میکرو پروپگیشن micro propagation

تکثیر موز به طریق رویشی یا vegetative معمولاً بوسیله پاجوش و ریزوم انجام می گیرد :

۱- استفاده از جوانه ها :

این جوانه ها پاجوش های جوان کنار بوته مادری هستند که هنوز تشکیل برگ نداده اند .

۲- پاجوش های شمشیری :

پاجوش هایی هستند که دارای برگهای شمشیری شکل و باریک بوده و به ارتفاع ۷۵ سانتی متر رسیده اند .

۳- پاجوش های آبی :

پاجوش های کوچکی هستند که دارای برگهای پهن و عریض می باشند پاجوش های آبی تولید میوه های نامرغوبی می کند بنابراین توصیه نمی شود .

۴- پاجوش های بکر :

پاجوش های بزرگی که دارای برگهای پهن و عریض اند ولی هنوز گل نکرده اند .

۵- تکه های ریزوم :

بعد از میوه دادن یک ساقه موز ، ریزوم را از زمین در آورده و به چند تکه تقسیم می کنند و از هر تکه که شامل یک جوانه به وزن ۲ کیلو گرم یا بیشتر می باشد برای کاشت استفاده می کنند . البته نوع مواد کاشتنی در میزان عملکرد محصول بی تاثیر است ولی نسبت به زمان لازم از کاشت تا میوه دهی موثر می باشد و برای احداث باغ به منظور میوه دهی همزمان باید مواد گیاهی یکنواخت بکار برده شود .

پاجوش های شمشیری بهترین وسیله برای تکثیر موز می باشند و پاجوش های شمشیری زمانی که ارتفاع آنها به ۲/۱ تا ۵/۱متر می رسید با یک بیل جدا می کنند و برگهای بزرگ آن باید قطع شوند و فقط برکهای جوان باقی نگه داشته یا اصلاً برگی نداشته و پاجوش ها باید ریشه های سالم و بدون علائمی از قبیل زخمهای درونی و برآمدگی های حاصل از نماتد باشد .

نوع دیگر تکثیر به طریق میکرو پروپگیشن یا ریز تکثیری که با استفاده از کشت بافت انجام می گیرد . و در این طریق با استفاده از ماده غذایی مصنوعی و آماده و جوانه های گیاه مادری در آزمایشگاه در مدت کوتاهی تعداد زیادی نهال سالم و عاری از ویروس تولید می گردد .

در کشور ما اخیراً ازدیاد موز از طریق کشت بافت انجام می گیرد و سرعت تکثیر نیز به حدی است که از یک مرسیتم اولیه بالغ بر ۲۰۰۰ نهال موز بدست می آید در حالیکه در روش معمولی از یک گیاه فقط ۱۰ پاجوش بدست می آید .

فاصله کاشت :

فواصل مناسب درختان موز در تولید تجاری آن بسیار اهمیت دارد . بایستی فضای مناسبی برای هر درخت وجود داشته باشد تا باعث ایجاد رقابت بین درختان جهت جذب آب ، نور و مواد غذایی نشده و از رشد بیش از حد درختان نیز جلوگیری کند.

لازم به ذکر است که تراکم بالاتر در مناطق گرم و اقلیم های خشک باعث ایجاد یک میکرو کلیما می گردد که خود باعث افزایش رطوبت و افزایش عملکرد می گردد . البته باغدارانی که می خواهند که دو دوره یا بیشتر تولید داشته باشند بایستی تراکم کمتر در نظر بگیرند تا رشد پاجوشهای سال بعد نظم باغ را بهم نزند و تراکم نامناسب در سال سوم نداشته باشند . ضمناً در کشت موز روش کاشت مستطیلی بهتر از مربعی است .

آماده سازی زمین :

قبل از کاشت خاک بایستی شخم خورده زیر شکن و دیسک زده شود که سطح زیر شکن تا یک متر باشد و کودهای فسفر و پتاسیم بسته به آزمایش خاک در همین موقع بایستی به زمین اضافه گردند و زمین های شیب دار بایستی طوری آماده شوند که از آبشویی جلوگیری شود و زهکش برای جلوگیری از باتلاقی شدن خاک ضروری می باشد .

علائم کمبود عناصر غذائی درخت موز :

مشکلات کمبود نیتروژن مورد نیاز موز :

در مراحل اولیه کمبود نیتروزن رنگ صورتی در زیر رگبرگهای اصلی و دمبرگ های موز ایجاد می شود و رشد گیاه شدیداً تحت تأثیر قرار می گیرد و برگ های مسن تر علائم زردی را نشان می دهد و رنگ برگ های جوان نیز سبز کم رنگ می شود.

مشکلات کمبود فسفر مورد نیاز موز :

کمبود فسفر محدودیت شدیدی در رشد گیاه ایجاد می کند و در برگ های پائین علائم بافت مردگی مشاهده می شود و برگ های پیرتر به رنگ سبز تیره مایل به آبی در می آید. در اثر کمبود شدید فسفر موز رشد رضایت بخشی ندارد و سپس خشک می شوند و گیاهانی که زنده می مانند رشدشان متوقف و سوختگی شدید در حاشیه برگها ایجاد می شود.فسفر مقدار ریشه را زیاد و میوه را زودرس می نماید.

مشکلات کمبود پتاسیم مورد نیاز موز :

کمبود پتاسیم باعث ظهور لکه های کوچک قهوه ای تا قهوه ای مایل به ارغوانی در لبه و سطح بالایی دمبرگ ها می شود . برگ های پیرتر ، رگبرگ هایشان زرد می شود و این برگ ها انحنا پیدا کرده و نوک آنها به سمت پائین خم می شود و رشد ظاهری گیاهان متوقف می گردد.

مشکلات کمبود روی مورد نیاز موز :

برگهای خوشه ای ، توقف رشد ، تغییر شکل برگ و افزایش نسبت طول به عرض در برگها ، زردی و باریک شدن برگ از علائم کمبود روی است.

مشکلات کمبود آهن مورد نیاز موز :

کمبود آهن سبب تشکیل برگهای نابهنجار و مرگ زودهنگام و میوه کوتاه و بدشکل می شود.

مشکلات کمبود مس مورد نیاز موز :

در اکثر کمبود مس گیاهان پژمردگی ظاهری همراه با فواصل کوتاه بین دمبرگ ها که از ساقه علفی پدیدار می شود نشان داده اند و برگ های این گیاهان سربزیر انداخته و ظاهری چتر مانند بخود می گیرند.

کوددهی درختان موز :

بهترین رشد و تولید مناسب موز در خاک حاصل خیز همراه با رطوبت زیاد صورت می گیرد و رشد گیاه موز در ۳ تا ۴ ماه اول تعیین کننده وزن خوشه و تعداد دستها می باشد. بنابراین بهترین مراقبت در طول این دوره لازم است.

در خاکهایی که حاصلخیز نیستند مثل خاکهای شنی و آهکی ، جهت تولید محصول مناسب باید ۴ تا ۶ دفعه در سال کود داده شود.

برای تقویت زمین از کودهای ازته و فسفره و پتاسه و در صورت نیاز از ریزمغذی ها نیز استفاده می گردد. اضافه کردن کودهای شیمیایی بعد از هر برداشت باعث افزایش میوه دهی می گردد و عمر درخت موز را بالا می برد. عمر درخت موز حداکثر ۶ سال می باشد ولی اگر عملیات بهزراعی و محصول دهی خوب باشد تا ۱۰ سال هم می توان باغ موز را نگه داشته و بهره برداری نمود.

زمان کاشت درخت موز به میزان۴۰ کیلوگرم کود حیوانی پوسیده برای هر گودال استفاده می شود و هر ساله نیز بایستی مقدار ۲۰ کیلوگرم کود حیوانی به خاک اضافه نمود و ۳-۲ کیلوگرم سولفات پتاسیم برای هر درخت و ۱۰۰-۷۰ گرم فسفر (فسفات تریپل) در زمان گلدهی و ۱-۵/۰ کیلوگرم سولفات آمونیم که به ۶-۴ قسمت کرده و به تدریج در طول یکسال به درخت داده می شود. مصرف سالانه کودهای فوق در رشد درخت و عملکرد آن خیلی مؤثر می باشد و لازم به ذکر است که نحوه رشد درخت در ۴-۳ ماه اول رشد در تعیین وزن خوشه ها و تعداد میوه بسیار مهم است بنابراین مراقبت زیاد و ایجاد بهترین شرایط رشدی در طول این مدت بسیار اهمیت دارد. ضمناً بوته موزی که کود مصرف می کند نباید تشنگی بکشد و حتماً باید آب فراوان وکافی بعد از دادن کود و پس از آن مرتب داده شود.

نوکاریز | آبیاری درختان موز :

موز به علت تعرق زیاد و لزوم رشد و نمو در هوای گرم به آب زیادی احتیاج دارد آبیاری بایستی به نحوی انجام شود که همیشه خاک اطراف ریشه مرطوب باشد موز در مقایسه با سایر میوه های گرمسیری نسبت به کمبود رطوبت، آب و خشکی حساستر است و خشکی باعث طولانی شدن زمان گل دهی و میوه دهی ، کاهش اندازه میوه و تعداد میوه و عملکرد محصول می شود و برای تولید موز خوب رطوبت مناسب خاک لازم است که احتیاج به آبیاری منظم و دقیق دارد و موز در شرایط غرقابی و خیس بودن مداوم خاک و عدم زهکش مناسب خیلی حساس است و صدمات زیادی می بیند.

در موز سیستم آبیای بارانی و قطره ای در صورت عدم امکان ، آبیاری نشتی روش های مناسب آبیاری موز می باشند و آبیاری به روش کرتی مطلقاً توصیه نمی شود.

هر گیاه موز رقم کاوندیش پاکوتاه ، روزانه به طور ماکزیمم ۲۵ لیتر آب مصرف می نماید و میانگین آن ۱۸ لیتر در روز است در روزهای ابری از نیاز آبی کاسته شده و به ۵/۹ لیتر در روز می رسد و به این ترتیب می توان گفت که موز در هر هکتار ۱۸۰۰۰ -۱۶۰۰۰ مترمکعب آب در سال نیاز دارد.

رطوبت نسبی هوا که برای موز موردنیاز است حدود ۸۰-۷۰ درصد بوده و فیلد کاپاسیتی یا ظرفیت نگهداری آب در خاک حدود ۸۵-۸۰ درصد می باشد. در فصل خشک تعداد برگها کاهش یافته و با شروع فصل بارندگی تعداد برگها اضافه می گردد و این عمل بیشتر در رقم موز کاوندیش پاکوتاه مشاهده می گردد. در فصل خشک برگها به خوبی باز نمی شوند و در ظهور گل تأخیر ایجاد می گردد که با انجام عمل آبیاری نقایص مذکور برطرف می گردد.

عملیات بهزراعی:

کنترل علفهای هرز:

پراهمیت ترین زمان کنترل علفهای هرز از موقع کاشت موز می باشد تا زمانیکه موزها بر روی هم سایه ایجاد نمایند چون بیشتر علف های هرز وقتی که گیاه جوان و نفوذ نور به آسانی صورت می گیرد در اطراف موز می رویند و زمانی که موزستان مسن تر می شود میزان علفهای هرز کاهش می یابد.

نواحی بین بوته ها در ردیف ها در هر زمان باید عاری از علف های هرز باشد.برای گیاهانی که جدیداً کاشته می شوند استفاده از پلاستیک یا مالچ در کاهش علفهای هرز مؤثر می باشد گر چه پلاستیک و مالچ به آسانی زمان ظهور پاجوشهای جدید ازریزوم زیرزمینی جابجا می شود.

هرس درختان موز :

هرس پاجوشهای اطراف موز برای رشد رویشی بهتر و تولید میوه مناسب لازم است. اگر تعداد زیادی پاجوش از پاجوش اصلی ایجاد شود خوشه های موز کوچک و میوه هایی با کیفیت پائین تشکیل شده و در عین حال باعث افزایش آفات و بیماری ها می شوند. بعد از برداشت میوه ، ساقه بایستی از ۳۰ سانتی متر پایین تر از خوشه قطع شده و قسمت قطع شده را خرد کرده و در اطراف گیاه بعنوان مالچ ریخته شود.

تعداد پاجوشها بایستی کنترل و پاجوش های اضافی بلافاصله و بعد از ظهور از سطح خاک قطع شوند.بهترین روش ، نگهداری یک گیاه مادری و میوه دهنده ، یک پاجوش به اندازه نصف گیاه مادری و یک پاجوش کوچک است.

نوکاریز | برداشت موز:

میوه موز رفتار کلایمکتریک دارد و نارس برداشت شده و سپس رسانده می شود و در میوه موز بهترین مثال تبدیل نشاسته به قند در اثر رسیدن میوه است.

زمان برداشت موز :

از نظر تجاری ، تکامل میوه موز به چهار مرحله تقسیم شده است و هر مرحله بنا به شکل سطح مقطع میوه نام گذاری شده است.

مرحله اول یا A: نارس ترین مرحله که میوه موز به سه ربعی نازک معروف است.

مرحله دوم یا B: سه ربعی استاندارد

مرحله سوم یا C: سه ربعی سنگین

مرحله چهارم یا D: مرحله فول (FULL)

میوه نارس ابتدا دارای سطح مقطع محدب است و بارسیدگی میوه این سطح مقطع گرد می شود علائم رسیدگی میوه خشک شدن برگ و خشک شدن انتهای گل است که بسته به رقم میوه ، شرایط محیط و مدیریت محصول متفاوت است از دیگر علائم رسیدگی و برداشت محصول ، تعداد روزها از زمان ظهور گل و نسبت گوشت میوه به پوست آن و نسبت وزن میوه به طول آن و صاف شدن گوشه ها می باشد. نسبت میوه به طول آن برای موز رقم دوارف کاوندیش در موقع مناسب برداشت ۳/۸-۱/۷ است.

رشد خوشه موز در یک دوره ۱۵۰-۹۰ روز بستگی به واریته ، طول می کشد. استانداردهای رسیدن میوه موز در مورد موز کاوندیش پاکوتاه در ۱۱۳ تا ۱۳۰ روز صورت می گیرد.

نگهداری موز:

برای میوه موز از دو اصطلاح انگشت و پنجه استفاده می شود که در تعریف به هر یک از میوه های موز انگشت گفته می شود و پنجه یعنی هر چند دانه میوه موز که در یک ردیف یا دو ردیف روی یک محور قرار گرفته اند.

در هنگام برداشت موز یعنی بریدن خوشه ها باید دقت نمود که شیرابه ترشخ شده از محل بریدن بر روی میوه موز نریزد و میوه ها آسیب نبیند. اگر جداسازی پنجه ها در مزرعه صورت گیرد بایستی هر پنجه از ناحیه تاج با قطعه کوچکی از مواد جاذب اسفنج مانند آغشته به قارچ کش پوشانده شود و سپس بسته بندی در کارتن صورت گیرد.

در کشورهای آمریکای مرکزی محصول موز بعد از برداشت به اتاق بسته بندی منتقل شده و در آنجا پنجه ها را از خوشه جدا کرده و در آب کلردار شسته شده و از میان اسپری محلول قارچ کش عبور داده می شود و سپس میوه ها درون پلاستیک و در کارتن بسته بندی می کنند گرمادهی موز با آب داغ نیز بیماری آنتراکنوز را کاهش و غوطه وری به مدت ۲ دقیقه در آب ۵۸ درجه سانتی گراد باعث کاهش بیماریهای قارچی می شود.

پوشش پلاستیکی پلی اتیلین بر روی عمر ماندگاری کیفیت موز مژثر است مثلاً موز رقم دوارف کاوندیش در مرحله سه ربعی رسیدگی برداشت نموده و پس از ضدعفونی توسط غوطه وری در محلول تیابندازول با غلظتPPM 400 با آب شستشو و خشک نموده است پنجه های موز را در پوشش پلی اتیلینی با ۳۰ میکرون ضخامت بسته بندی و در کارتن قرار داده است و وزن بسته ها ۴-۳ کیلوگرم می باشد میوه ها به مدت یک ماه در دو دمای ۱۵ و ۱۲ درجه سانتیگراد کیفیت خوبی داشته و بعد از خارج سازی از انبار به مدت ۷-۵ روز عمر ماندگاری داشته است.

موز رقم دوارف کاوندیش در دمای ۴/۱۴ درجه سانتیگراد با رطوبت نسبی ۹۰-۸۰ درصد به مدت ۲۵ روز ماندگاری داشته است و پوشش دو لایه از محلول امولسیون واکس ۱۲/۰ بر روی سطح میوه باعث افزایش عمر ماندگاری موز دوارف کاوندیش در دمای ۵/۱۴ درجه سانتیگراد به مدت ۱۲-۱۰ روز می شود.

رسیده کردن موز:

جهت رسیده کردن موز بهترین روش، استفاده از گاز اتیلن می باشد گاز اتیلن در سیلندرها برای فروش عرضه می گردد و وقتی که با ازت ترکیب می شود (۵% اتیلن +۹۵% ازت) منفجر شونده نمی باشد. غلظت گاز بکار برده شده در این مورد ، یک لیتر گاز اتیلن در هر مترمکعب و یا بیست لیتر گاز مخلوط در هر مترمکعب می باشد همچنین درجه حرارت نقش مهمی در رسیده کردن موز بازی می نماید به عنوان مثال در حرارت ۵/۱۸ درجه سانتی گراد ۳ روز پس از استعمال گاز اتیلن موزها رسیده می شوند و در ۵/۱۵ درجه سانتی گراد در مدت ۵ روز و در ۵/۱۴ درجه سانتی گراد حدود یک هفته طول خواهد کشید.

درجه بندی و بسته بندی موز:

خوشه های موز را باید بوسیله قلاب و یا تیرهای عرضی طاق و یا یک سیستم قرقره ای آویزان شوند یک چاقو تیز با تیغه فولادی و نازک و خمیده برای بریدن دستک های موز از روی خوشه بکار برده می شود زمانی که قسمتی از ساقه بر روی خوشه باقی می ماند باعث رشد قارچ و ایجاد پوسیدگی در زمان حمل و رسیده کردن می شود. برای جلوگیری از رشد قارچی که باعث پوسیدگی می گردد در موقع حمل و رسیده کردن دستکهای موز باید با یک قارچ کش قبل از بسته بندی ضدعفونی شوند و سپس دسته های موز که هر کدام ۳ تا ۷ عددتک میوه، موز می باشد در کارتن های بیست کیلویی بسته بندی شوند.

نوکاریز | بیماری ها و آفات درخت موز :

جهت بررسی بیماری ها و آفات موز به این لینک مراجعه نمایید

برداشت میوه موز :

برداشت زمانی انجام می شود که موزها تقریبا به یک اندازه خم شده باشند. معمولا زمانی برداشت انجام می شود که سه چهارم موزهای دستک دوم خمیده شده باشند، برعکس در مورد میوه هایی که به درخت می رسند، فقط آن هایی را که رسیده اند بچینید و چیدن مابقی را به روزهای بعد موکول کنید. در این حالت موزها بهترین طعم را خواهند داشت، هرچند این روش زمان بر است و امکان پذیر نیست. گیاه مادر باید پس از برداشت میوه بریده شود و در این حالت نمی توان مجددا از آن گیاه محصول داشت.

توصیه می شود که خوشه های برداشت شده موز را پیش از بردن به مرکزجمع آوری در سبدی که کف آن با پوششی نرم به خوبی پوشانده شده قرار دهید چرا که موز به سادگی سیاه می شود و ناچاراً کیفیت میوه کاهش می یابد. به محض برداشت، دستک های موز را باید دور از نور خورشید و در مکانی خنک و در سایه قرار داد. چنانچه خوشه ها همراه با میوه های موز رسیده به طور همزمان با پلاستیک های مخصوص پوشانده شود میوه های رسیده اندکی گرما و اتیلن آزاد می کنند که پروسه رسیدن میوه های دیگر را سرعت می بخشد. بسته به تقاضای بازار، گاهی اوقات دستک ها به صورت دسته های۶-۱۵ تایی موز برش داده می شوند و یا با ساقه باقی می مانند و به خرده فروشان فروخته می شود.

نحوه نگهداری موز ها در انبار :

موزها را در یخچال نگهداری کنید. چنانچه محصول در یخچال نگهداری شود پروسه رسیدن آن به تاخیر می افتد.

ممکن است پوست میوه کمی تیره شود ولی مغز میوه سفت باقی می ماند. در عین حال موزها را در دمای کمتر از ۱۳ درجه سانتی گراد نگهداری نکنید چون پروسه رسیدن را کاملا متوقف می کند( در این دما موزها حرارت و اتیلن از خود منتشرنمی کنند.)

مدیریت پس از برداشت:

برای بازار صادرات، دستک های موز معمولا از ساقه جدا می شوند و در محلول سدیم هیپوکلراید غوطه ور می شوند تا لاتکس آن خارج شود و سپس با تیوبندازول تیمار می شوند. این دو ماده هر دو ترکیبات شیمیایی هستند و به عنوان سفیدکننده شناخته می شوند.

توجه: موزکاران قرارداد سختی مبنی بر عدم استفاده از مواد شیمیایی مضر در طی فرآیند تولید دارند که باید مفاد آن را رعایت کنند. ممکن است پوست موز کمی سیاه و کثیف به نظر برسد ولی برای استفاده مناسب تر و سالم تر است.

روش کشت موز :

موز نه تنها حاوی ویتامین B6 ، ویتامین C و پتاسیم است بلکه اکثرا به عنوان یک میان وعده، دسر و حتی به عنوان غذای اصلی هم استفاده می شود. بسته به اینکه کجا زندگی می کنید ممکن است موزهایی که در مغازه ها می بینید پس از چیده شدن نارس و نگهداری در اتاق های خلا پر شده از گاز اتیلن به منظور تسریع رسیدگی، نیمی از مسیر راهشان را با کشتی طی کرده باشند تا به دست شما برسند.برای دوری از این مسئله می توانید خودتان یک درخت موز در حیات پشتی خانه تان پرورش دهید و طعمی متفاوت از موز را تجربه کنید هرچند ممکن است عمر انبارش کوتاه تری داشته باشد.

مراحل آماده سازی و کشت:

محل کشت را انتخاب کنید. ناحیه ای که برای کشت موز در نظر می گیرید باید به قدر کافی بزرگ باشد که جای کافی برای گیاه پس از رشد داشته باشد. گیاه موز به علت داشتن ساقه دروغین قطور و تنومند که بسیار شبیه تنه درخت است و همچنین اندازه گیاه که بلندای آن حتی تا ۶/۷ مترنیز می رسد و برگ هایی به طول ۷/۲ متر، گاهی اوقات با درخت اشتباه گرفته می شود. درمحل پرورش باید به قدر کافی نور خورشید برای رشد برگ ها و نیز گرم نگه داشتن خاک اطراف ریشه وجود داشته باشد. خاک اطراف ریشه باید بیش از ۲۰ درجه سانتیگراد دما داشته باشد، در غیر این صورت رشد گیاه به شدت کاهش می یابد.

یک جدول نوری از حیاط خود تهیه کنید که مشخص کند کدام قسمت از حیاط در طی روز بیشترین تابش نور خورشید را به مدت طولانی دارد.

کشت در گلخانه خاک را به قدر کافی گرم نگه می دارد ولی باید فضای کافی برای رشد گیاه موز فراهم باشد.

اگر چند گیاه کشت می کنید، از کشت آن ها در نزدیکی یکدیگر خودداری کنید تا از سایه اندازی روی خاک و سرد شدن خاک برای رشد جلوگیری شود. همچنین اگر گیاهان نزدیک هم(با فاصله کمتر از ۵/۱ متر از یکدیگر) کاشته شوند برای استفاده از مواد غذایی خاک با هم رقابت می کنند و میوه خوبی تولید نمی کنند.

اگر محدودیت فضا وجود داشته باشد می توان از ارقام پاکوتاه مثل (dwarf Cavendish) استفاده کرد.

محل کشت را تمیز کنید. هر نوع گیاه و علف هرز رشد کرده در محل کشت را از بین ببرید. چاله ای به قطر۵۰ سانتی متر و عمق ۳۰ سانتی متر حفر کنید. اگر نیاز بود کف گودال کمی کود بریزید. هر نوع کودی اعم از ارگانیک یا غیرارگانیک قابل استفاده است . فقط به خاطر داشته باشید به مقدار توصیه شده کود اضافه کنید چون مقادیر بالای کود ممکن است ریشه گیاه را بسوزاند و منجر به مرگ گیاه شود. برای کودهای گیاهی می توانید از کمپوست، کودحیوانی پوسیده و یا دیگر ترکیبات ارگانیک استفاده کنید.

متریال گیاهی خود را انتخاب کنید. ممکن است از پاجوش موز و یا از کشت بافت استفاده کنید. پاجوش موز را می توانید از دوستان و همسایه های خود تهیه کنید و یا از طریق اینترنت خریداری کنید. پاجوش هایی را انتخاب کنید که حدود یک فوت و یا یک متر ارتفاع داشته باشند و برگ های شمشیری داشته باشند.

برای جدا کردن پاجوش از گیاه مادری از یک بیل تیز و یا صفحه آهنی استفاده کنید.همیشه زمان جدا کردن پاجوش مراقب باشید. بلافاصله پس از جدا کردن پاجوش به گیاه مادری کود بدهید و مجددا گودال را پر کنید تا گیاه مادری خم نشود.

موزهای حاصل از تکثیر به روش کشت بافت در آزمایشگاه تولید می شوند و معمولا در خزانه ها و اینترنت قابل دسترسی هستند. گیاهان موز حاصل از کشت بافت عملکرد بهتری دارند و خوشه های بزرگتری تولید می کنند.

اگر گیاه را از دوستان و یا همسایه خود بگیرید احتمال دارد که بیماریهای گیاه مادری(مانند قارچ) انتقال پیدا کند در حالی که ریسک وجود بیماری ها با خرید پایه از خزانه های تجاری کمتر می شود.

تمام ریشه های پیر و شکسته را از بین ببرید. خیلی ساده و آسان ریشه های پیر و طویل را با یک قیچی باغبانی تیز ببرید و یا کلا آن قسمت از ریشه را حذف کنید و یا تنها چند سانتی متر از ریشه را باقی بگذارید.

ریشه ها به سرعت رشد خواهند کرد. کشیدن ریشه به منظور کندن آن ها کار سختی است چون ریشه های موز ضخیم هستند و با این کار ممکن است شما لایه بیرونی ریشه را جدا کنید و ریشه به صورت نخ مانند به گیاه باقی بماند. همچنین برگ های شکسته و زخمی را جدا کنید. نگه داشتن حدود پنج برگ سالم برای رشد گیاه کافی است. اگر تعداد برگ ها زیاد باشد جلو تابش نور خورشید را می گیرد و زمین پایین گیاه خیس باقی می ماند.

گیاه را در چاله ای که قبلاً حفر کرده اید قرار دهید. دقت کنید که گیاه باید به صورت کاملا قائم در خاک قرار گیرد. ریشه گیاه را با خاک بپوشانید و محکم به پایین فشار دهید. اگر خاک خشک شد هر روز گیاهان را آبیاری کنید. اگر زمین خیس بود نیازی به آبیاری نیست.

گیاهان خود را به طور ماهانه با کود تغذیه کنید. از آنجا که میوه موز غنی از مواد مغذی است در نتیجه گیاه موز نیاز وافری به کوددهی دارد و مواد غذایی را به مقدار بالا از خاک دریافت می کند( بویژه پتاسیم). اگر در منطقه شما دمای خاک به مدت نه ماه از سال بیشتر از ۶۸ درجه فارنهایت و یا ۲۰ درجه سانتی گراد نیست؛ سعی کنید تمرکز کوددهی گیاهان را در این ماه ها قرار دهید تا گیاه تشویق به رشد و میوه دهی در آن زمان ها شود.

پایه های ضعیف موز را خرد کرده و به عنوان مالچ از آن ها استفاده کنید تا پتاسیم از دست رفته را به خاک برگردانند. اگر منظره ناخوشایندی ایجاد کرد روی آن را با انواع دیگری از مالچ بپوشانید. از ترکیب کود مرکبات همراه با محصولات با پتاسیم بالا می توانید استفاده کنید.

اگر می خواهید موز را به روش ارگانیک پرورش دهید ، هم از کمپوست و هم کودهای آلی استفاده کنید. فقط به مقدار توصیه شده از کود استفاده کنید . مقادیر بالای کود گیاه را می سوزاند.

تمام برگ های خشک شده و بیمار را از گیاه جدا کنید. اگر متوجه گیاهان بیمار شدید ، به سرعت آن ها را درمان کنید و یا ریشه کن کرده و به آن ها زنگ آهن بزنید. حشرات آفت نیز باید به محض دیده شدن کنترل شوند.

مثال هایی برای مهمترین بیماری های گیاهی:

پژمردگی باکتریایی ، بیماری موکو ، بیماری پاناما ، پژمردگی فوزاریومی ، ویروس برجستگی انتهایی موز ، سر سیاهی ، پوسیدگی ریشه ، بیماری سرنگونی گیاه و بیماری رگه های سیاه برگ

مثال هایی برای مهمترین آفات گیاهی:

پداژه شیشه ای، شته موز، کنه آردی.

آفات میوه ها عبارتند از:

تریپس گل، تریپس زنگ سرخ و زخم شیشه ای.

پاجوش ها را از گیاه مادری جدا کنید. این کار برای کنترل جمعیت گیاه، داشتن گیاه سالم تر و خوشه های بزرگتر و کاهش بیماری ها بسیار حائز اهمیت است. تنها یک پاجوش شمشیری (معمولا اولین پاجوشی که شروع به رشد می کند) را برای سال بعد نگهداری کنید. به این پاجوش ” پیرو” می گویند. تمامی پاجوش ها می بایست از سطح زمین بریده شوند و مرکز آن ها بیرون آورده شود و با خاک پوشانده شود. اگر پاجوش مجددا رشد کرد، همین روند را تکرار کنید ولی این بار بجای خارج کردن مرکز رشد، ناحیه رشد پاجوش را برش دهید و یا یک تیغه فلزی و یا تکه ای چوب در قسمت رشدی گیاه فرو کنید. این کار زمانی انجام می شود که ارتفاع پاجوش یک فوت باشد.

اگر ساقه پیرو پاجوش داد کافیست همین کارها را برای آن انجام دهید. همیشه به خاطر داشته باشید که سومین پیرو را انتخاب کنید. زمانی که گیاه مادری از محل جوانه شروع به رشد کرد فرایند زدودن پاجوش ها را قطع کنید و اجازه دهید رشد کند.

کلمه “پیرو” اصطلاحی است که برای اولین پاجوش موز از گیاه مادری به کار می رود که به آن اجازه رشد داده می شود و زمانی که گیاه مادری از بین می رود پیرو جایگزین می شود و میوه دهی انجام می شود. اصطلاح ” پیرو” را می توان برای پاجوش بعدی که برای میوه دهی انتخاب می شود نیز به کار برد.

گیاهان موز وحشی نسبت به موزهای معمولی پاجوش بیشتری تولید می کنند. پاجوش های گوشتی (پاجوش هایی که هنوز جوان هستند ولی برگ های عریض دارند) را باید سریعا از بین برد. در ارقام پاکوتاه، معمولا پاجوش شمشیری با پاجوش گوشتی اشتباه می شود.( به بخش نکات رجوع کنید).

نوکاریز | روش های جلوگیری از افتادن گیاه در اثر بادهای قوی یا وزن خوشه ها :

برای این کار سه روش ساده وجود دارد:

روش سیم/طناب و بطری:

قسمت پائینی یک بطری پلاستیکی را ببرید. یک تکه سیم بلند و یا یک طناب چندلایه محکم از دهانه و انتهای بطری رد کنید. بطری را فشار دهید تا قابل خمش و فرم دهی شود. تنه موز را کنار بطری فشرده شده قرار دهید و سیم را به دور تنه بپیچید و ساقه را کمی به عقب بکشید و بقیه رشته سیم یا طناب را به دور تنه گره بزنید تا ساپورت محکمی برای گیاه آماده شود. بجای این که دو سر طناب آزاد باشد، می توان یک سر طناب را به دور خودش گره بزنید به طوری که یک حلقه ایجاد شود و ساقه را فشرده نکند. در این روش تنها یک سر طناب آزاد است، اما اگر طناب کوتاه باشد حتما باید از این روش استفاده کرد. مطمئن شوید که طناب به قدر کافی قوی هست که بتواند گیاهی که به آن تکیه کرده را حمایت کند.

روش تک بامبو:

از یک تیرک سه متری بامبو استفاده کنید. یک تکه چوب به عرض ۶۰ سانتی متر و ضخامت ۱۰ سانتی متر به شکل تیر کمان بچه ها( Y) ببرید و سر بامبو نصب کنید و تنه گیاه موز را در دهانه ( Y) قراردهید و بامبو را به سمت گیاه فشار دهید تا گیاه در دهانه ( Y) جابیافتد و محکم شود. سمت دیگر بامبو را در خاک دفن کنید و محکم فشار دهید.

روش دو بامبو:
از دو تیرک سه متری بامبو استفاده کنید. با یک سیم محکم به فاصله ۳۰ سانتی متر از انتهای بامبوها آن ها را محکم به هم ببندید و سپس کمی از هم باز کنید تا شکل (X) به خود بگیرد . تنه موز را به بخش کوچکتر تکیه دهید، بامبوها را به سمت گیاه فشار دهید تا گیاه در دهانه (X) جابیافتد و محکم شود. سمت دیگر بامبوها را در خاک دفن کنید و محکم فشار دهید.

گل اصلی را پیداکنید. گل های گیاه موز بستگی به آب و هوای منطقه شما پس از حدود ۱۲ ماه ظاهر می شوند.( در مناطق استوایی پس از ۹ ماه). بلند شدن اندازه شاخ و برگ یک ناحیه در مقایسه با سایر برگ ها نشانه آغاز گلدهی است.( با ویروس برجستگی انتهایی موز اشتباه نکنید. (به بخش نکات زیر متن رجوع کنید).

جوانه گل اصلی که ۳-۴ روز پس از ایجاد آخرین دستک ظاهر می شود را از بین ببرید. این گل نر است و بارده نیست و به آن ” قلب موز ” می گویند. بوی آن بسیار قوی است. برخی از انواع گیاهان موز گل های خوراکی تولید می کنند که در روش پخت غذاهای جنوب شرق آسیا محبوبیت دارد. اما اگر اقدام به خوردن گل ارقام نامناسب کنید طعم بسیار ناخوشایندی را تجربه خواهید کرد.

توصیه می شود که دستک آخری را هم قطع کنید چون احتمال پوسیدگی در آن بالاست.هر مانعی که ممکن است خوشه موز را لمس کند و یا به آن آسیب برساند را از بین ببرید و محل ساپورت گیاه را جابجا کنید. خوشه را با پلاستیک آبی رنگ بپوشانید. ساک های نایلونی مخصوص برنج هم برای این کار مناسب هستند.

به یاد داشته باشید که در انتهای پلاستیک مورد استفاده باید دارای سوراخ هایی به منظور زهکش آب ایجاد شده باشد. ساک یا نایلون را با یک ریسمان نرم از چند اینچ بالاتر از اولین دستک گره بزنید. خوب است که پوشاندن تمامی موزها با پلاستیک آبی زمانی که حدود دو ماه از تشکیل میوه گذشته است انجام شود.

با این کار میوه ها بزرگتر می شوند و همچنین باعث حفظ میوه از آفت پرنده ها، خفاش ها و سنجاب ها می شود که میوه موز را خیلی دوست دارند. پلاستیک کمک می کند که حرارت موجود حفظ شود ( مثل یک گلخانه کوچک عمل می کند) و اتیلن اکسید آزاد شده از میوه را به دام می اندازد و به این صورت باعث سرعت بخشیدن به فرایند رسیدن می شود.

۷۰-۸۰ روز پس از بستن خوشه در کیسه و یا وقتی آخرین برگ کوچک می میرد خوشه را برداشت کنید

( به برگ خیلی کوچک انتهایی توجه نکنید چون این برگ از همان زمان باز شدن شروع به زرد شدن می کند.)نشانه دیگر برای زمان برداشت زمانی است که گیاه معال ۶ و یا کمتر برگ کارآمد و زنده دارد.در خلاف جهت خوشه یک برش تا نیمه تنه گیاه ایجاد کنید.با دقت اجازه دهید درخت خم شود و خوشه را ببرید.

پس از برداشت میوه تنه گیاه را از وسط با یک برش افقی ببرید.مراقب پاجوش پیرو باشید. در این زمان شما می توانید با حذف پاجوش های زائد به پاجوش زدایی گیاهی که از آن میوه گرفته اید ادامه دهید. می توانید تمام پاجوش های گیاه مادری به غیر از پیرو و پاجوش های پیرو را خارج کنید و برای اینکار مطابق آنچه پیشتر گفته شد عمل کنید. همچنین می توانید در صورت وجود پاجوش های شمشیری را نشا کنید و پاجوش های گوشتی را از بین ببرید. پس از حدود یک ماه تنه پوسیده گیاه مادری را خارج کنید و آن را خرد کنید. مراقب باشید که به ساقه زیر زمینی ، پیرو و پاجوش های آن آسیب وارد نشود.

0 دیدگاه برای درخت موز و انواع روش های کاشت و نگهداری از آن

  • هنوز برای این مقاله نظری ثبت نشده است.

دیدگاه شما