آموزش کاشت انار و نگهداری از آن (صفر تا صد)

آموزش کاشت انار و نگهداری از آن (صفر تا صد)

آشنایی با درخت انار :

انار درخت کوچکی است که ارتفاع آن حداکثر تا ۶ متر میرسد و در مناطق نیمه گرمسیری میروید. گلهای انار درشت به رنگ قرمز اناری ولی بی بو میباشد. میوه آن کروی با اندازه های مختلف دارای پوستی قرمز رنگ و یا زرد رنگ میباشد. روی هم رفته در حدود بیست نوع مختلف انار که شامل واریته های بسیار متنوعی میباشد در دنیا موجود است. انار از گیاهان بومی ایران بشمار می آید، و امروزه به صورت وحشی در کلیه سواحل دریای شمال و نقاط استپی معتدل نظیر جنگلهای غرب در لرستان، کردستان، بختیاری و فارس می روید.

ایرانیان از حدود سه هزار سال پیش با کشت انار آشنائی داشتند و با کشت مداوم آن در نقاط مختلف و مساعد آنرا به صورت اهلی درآورده و موفق به کشت ارقام پر محصول و مرغوب تجاری در کلیه مناطق از جمله در نواحی حاشیه کویر مرکزی ایران شدند. به گونه ای که هم اکنون شهرهای مستقر در این مناطق از عمده ترین مراکز استقرار باغات انار میباشند.

به جز در مناطقی با زمستان سرد و طولانی، این درخت قابلیت سازگاری با آب و هوای مختلف که دارای بهاری آفتابی و تابستانی گرم باشند، را دارا میباشد.

این درخت نسبت به سرما شدیدآ حساس بوده و در دمای کمتر از ۱۲- درجه سانتیگراد که بیش از دو روز استمرار یابد قسمت هوائی آن از بین رفته و در شرایط دمائی سردتر حتی ریشه درخت نیز آسیب دیده و از بین خواهد رفت. از این رو میباید قبل از احداث باغ انار نسبت به ارزیابی آب و هوائی منطقه اقدام نموده و از وضعیت دوره های سرمای زمستانه اطلاع حاصل کرد. بطور کلی می باید از احداث باغ انار در مناطقی که برودت هوایی کمتر از ۱۰- درجه سانتیگراد را به صورت طولانی در تناوب زمانی ۳۰ ساله تجربه کرده اند اجتناب نمود.

گرما و تابش شدید نیز موجب آفتاب سوختگی تنه و میوه درخت میشود از اینرو در مناطقی با آفتاب فراوان و تابستانی معتدل درختان انار شاداب تر و محصول آن مطلوبتر میباشد. جهت جلوگیری از آفتاب سوحتگی میوه انار باغات موجود از گذشته با تراکم زیاد کشت گردیده تا میوه درخت در سایه انداز شاخ و برگها از گزند آفتاب سوزان در امان باشد.

 این درخت رشد سریعی داشته و پاجوشها و تنه جوشهای فراوانی تولید میکند. شاخه های این درخت دارای خارهای فراوان و تیز میباشد. به دلیل پاجوش فراوان در جوانی هرس این درخت و حذف پاجوشها باید از سال سوم به طور مستمر انجام گیرد. تا اسکلت اصلی درخت حفظ شود. درختان انار عمدتا به صورت چند تنه تربیت میشوند. بگونه ای که همه جوانه ها و شاخه های جوان و پاجوشهای برآمده روی سه شاخه اصلی تنه درخت را بعد از سال چهارم به طور مرتب تا ارتفاع ۱ متری حذف می نمایند. با افزایش سن، تنه اصلی دیگر پاجوش تولید نخواهد کرد.بر روی شاخه های انار پس از یک سالگی تا سال چهارم میخچه های تولید کننده میوه رشد میکنند، طول این میخچه ها متغیر و از یک تا ۲۰ سانتیمتر دیده شده است.

در تربیت و هرس درختان انار هم اکنون سعی در جلوگیری بر افزایش ارتفاع درختان و تربیت آنها تا ارتفاع حداکثر ۳ متر به جهت سهولت در برداشت محصول و افزایش سایه انداز درخت به منظور جلوگیری از آفتاب سوختگی میوه آن میباشد. از اینرو رعایت تراکم کاشت (حداکثر ۸۰۰ درخت در هکتار) از الزامات باغداری نوین میباشد. جهت حفظ ارتفاع درخت سربرداری سالیانه پس از سال ششم الزامی است.

آبیاری درختان انار :

بعد از كاشت بلافاصله آبياري سنگيني انجام ميگردد تا ريشه ها به خوبي به خاك اطراف بچسبند به نحوي كه هواي بين خاك و ريشه خارج گردد.

پس از عمليات شخم كه در اوایل فروردين ماه صورت مي گيرد باغ انار را تا اواخر ارديبهشت ماه آب نمي دهند تا بدين وسيله گلهاي باردهنده هرچه بيشتر روي درختان ظاهر و ريشه هاي جديد به فعاليت بيشتري وادار شوند. آبياري هاي نوبت اول و دوم بسيار اهميت داشته و بايستي سعي شود كه درختان كاملا سير آب شوند، چون اين دو آب مهمترين و موثرترين آبياري از لحاظ تعداد ميوه روي درخت ميباشد. دور آبياري در زمينهاي سبك هفته اي يكبار و در زمين هاي سنگين هر ده روز يك بار انجام مي گيرد. نياز انار به آب از اغلب درختان كمتر و مقاومت آن به كم آبي بيشتر از ساير درختان ميوه است، ولي آبياري نامنظم بخصوص اگر درخت ميوه داشته باشد اغلب سبب تركيدن ميوه مي شود. روش هاي مختلف آبياري در باغهاي انار به شرح زير است.

1 -آبياري كرتي :

در اين روش قديمي، آب درون كرته ايي كه درختان در آنها كشت گرديده اند جريان مي يابد و تمام سطح باغ را مي پوشاند طول كرته ها بسته به جنس خاك متفاوت است. در خاكهاي سبك طول كرته ها كمتر از خاكهاي سنگين است. مصرف زياد آب، رشد علفهاي هرز و تماس مستقيم طوقه درخت با آب از معايب مهم اين روش آبياري است كه اكثر باغهاي انار به اين روش آبياري ميشوند.

2 -روش آبياري جوي و پشته :

دراين روش گرچه مصرف آب كمتر از روش كرتي است، ولي بازهم مصرف آب آبياري زياد است. اين روش

آبياري به دو طريقه انجام مي گيرد. در طريق اول بصورت غلام گردشي و در طريقه دوم بصورت رديفي است كه

بكارگيري يكي از اين دو طريق بسته به مساحت باغ ميباشد.

در باغهاي كوچك آبياري جوي پشته به طريق غلام گردشي اجرا ميگردد ولي در باغهاي بزرگ و وسيع آبياري جوي پشته به طريق رديفي انجام مي شود.

3 -روش آبياري تحت فشار :

در روش آبياري تحت فشار (قطره ای یا بابلر) ضمن صرفه جوئي در مصرف آب و نيروي انساني جهت آبياري از رشد بي رويه علف هاي هرز نيز جلوگيري ميشود.

4 -آبياري سفالي :

ميزان آب مصرفي در روش آبياري سفالي زير زميني، حدود 1/0 روش غرقابي و يا بسيار كمتر از آبياري قطره اي مي باشد .

خاک مناسب برای کشت انار :

از جمله ی ویژگیهای با ارزش درخت انار، انعطاف پذیری آن نسبت به انواع خاکها و تحمل کم آبی و شوری آب و خاک می باشد. انار را می توان در انواع خاک ها از شنی تا رسی و حتی اراضی شور کشت کرد، اما درخت انار برای رشد مطلوب، به خاکی با زهکشی خوب و بافت متوسط رسی احتیاج دارد. خاکهای با بافت شنی- رسی مناسب ترین خاک برای تولید انار میباشند.بافت لوم و هدایت الکتریکی (Ec) کمتر از ۲ دسی زیمنس بر متر حد مطلوب برای خاک باغ انار میباشد. ریشه ی درخت انار تا عمق ۵/۱ متری زمین نفوذ می کند و قدرت ریشه زایی آنها بالاست ولی حداکثر ریشه ها در عمق ۵۰-۲۰ سانتیمتری قرار دارند. شخم سالانه و مصرف کودهای دامی در بهبود شرایط فیزیکی، تهویه بهتر خاک، گسترش ریشه و افزایش کمی و کیفی میوه بسیار مؤثر است. به تجربه ثابت شده است که باغ های قدیمی انار برای احداث باغ نو مناسب نیست.

میزان گیرایی قلمه و نهال انار و رشد و نمو بعدی آن در این اراضی بسیار پایین است. استقرار تعداد زیادی از بیمارگرهای خاکزی، مثل نماتدها، می تواند یکی از دلایل آن باشد. برای نوسازی و اصلاح این گونه باغ ها می توان از روش کفبری تدریجی (درصورتیکه ارقام آن مناسب باشند)و از روش سربرداری و پیوند برای اصلاح ارقام نامرغوب استفاده کرد. به هر حال توصیه میشود، حتی الامکان از باغ های قدیمی برای احداث باغ جدید استفاده نشود و در صورت الزام، بعد از پاکسازی باغ قدیمی، زمین برای چند سال به حالت آیش گذاشته شود و یا به کشت غلات اختصاص یابد و سپس اقدام به احداث باغ جدید گردد.

نور مناسب کشت انار :

اصولاً درخت انار به نور کافی نیاز دارد و درختانی که در زیر درختان بزرگ تر قرار میگیرند، فاقد تولید مناسب میباشند. معمولاً شاخه هایی که فضای آزادتری داشته و از نور کافی برخوردارند، گل و میوه بیشتری تولید می کنند. به همین دلیل توصیه میشود که درختان انار در محل نور گیر و با فاصله مناسب کاشته شوند.

عملیات احداث باغ انار :

آماده سازی زمین اصلی :

قبل از انجام هر اقدامی لازم است با مطالعات خاک شناسی و بررسی پروفیل خاک محل احداث باغ، از عدم وجود لایه های غیرقابل نفوذ اطمینان حاصل نمود.در صورت مشاهده چنین لایه ای ابتدا باید، با نظر کارشناس، نسبت به شکستن آن اقدام گردد. چنانچه قبلاً نیز اشاره شد باغهای قدیمی برای احداث باغ جدید انار مناسب نیست.

آماد ه سازی بستر کاشت باغ انار به یکی از سه روش زیر انجام میشود:

۱- شخم تمام زمین باغ با لدر به عمق حدود یک متر. کاری که در قدیم در مناطقی مثل استان یزد تحت عنوان احیاء باغ بوسیله شخم عمیق(شخم دوبیل)مرسوم بوده است. در این روش زمین محل احداث باغ را به عمق حدود ۶۰ – ۵۰ سانتیمتر با بیل شخم  عمیق زده و در هر ردیف شخم مقداری از ضایعات کشتارگاهی، مثل شاخ و استخوان می ریختند. این مواد در سال های بعد تجزیه و به تدریج در اختیار درخت قرار می گرفت. استفاده از این دانش بومی میتواند با اصلاحاتی در احداث باغات جدید بکار گرفته شود.بدیهی است در این روش، به دلیل نرم شدن تمام سطح باغ، گسترش ریشه درخت راحت ترانجام شده و سرعت رشد آن بهتر خواهد بود.

۲- شخم محل ردیف های کاشت بصورت نواری به عرض و عمق حدود یک متر

۳- کندن چاله به ابعاد ۱×۱× ۱ و اصلاح خاک آن در محل غرس نهال :

توصیه میشود در هر هکتار زمین محل احداث باغ انار حدود ۴۰-۵۰ تن کود دامی پوسیده و مقدار ۴۰۰-۳۰۰ کیلوگرم از هریک از کودهای فسفره و پتاسه و به همین میزان  کودهای گوگرد ی با خاک محل کاشت درخت مخلوط گردد.

فاصله ،جهت و تراکم کاشت درختان :

با توجه به آب و هوای منطقه، شرایط زمین، آب وخاک، جهت باد غالب در منطقه ونوع ارقام مورد نظر، سیستم کاشت و فاصله ی بین ردیف ها و بین درختان و جهت کاشت تعیین می گردد. به منظور کاهش خسارت آفتاب سوختگی جهت شمالی- جنوبی برای ردیف های درختان انار پیشنهاد می گردد.فاصله بین درختان نیز با توجه به رقم و شرایط منطقه ۵× ۳، ۴× ۴ویا ۶×۳   پیشنهاد می گردد. در این صورت تراکم درخت در هر هکتار باغ انار حدود ۶۵۰-  ۵۵۰ اصله خواهد بود.

انواع روش های تکثیر انار :

آسا ن ترین و باصرفه ترین روش تکثیر انار در ایران از طریق قلمه میباشد. تکثیر انار از طریق بذر و همچنین به روش خوابانیدن، پیوند و پاجوش نیز امکان پذیر بوده و در بعضی از مناطق و یا در موارد خاص مورد استفاده قرار می گیرد. ازدیاد انار از طریق بذر صرفاً برای کارهای تحقیقاتی انجام می شود. زیرا درختان حاصل از تکثیر بذری نمی توانند خصوصیات مادری خود را حفظ کنند.

مشخصات قلمه و زمان تهیه آن :

قلمه را باید از شاخه های ۳ -۲ ساله بارده درختان سالم و از ارقام مرغوب مورد نظر تهیه نمود. تهیه قلمه از شاخه های نرک مناسب نیست. گرچه این دسته از قلمه ها قدرت گیرایی بالاتری دارند، ولی درختان حاصل از آنها کم بار خواهد بود. طول مناسب قلمه حدود ۴۰ سانتیمتر و قطر آن می تواند از یک تا ۳ سانتیمتر متغیر باشد. مناسب ترین زمان تهیه قلمه اواخر زمستان و در هنگام بیدارشدن جوانه ها می باشد. در این زمان جوانه ها قرمز رنگ هستند. البته در صورت وجود شرایط و امکانات مناسب برای کنترل سرمای زمستانه، تهیه قلمه و کاشت آن در اواسط پاییز نیز امکان پذیر است. قلمه را می توان در زمین اصلی و یا در خزانه کاشت. توصیه می شود، ابتدا قلمه را در خزانه بکاریم و نهال های حاصل را در سال بعد به زمین اصلی منتقل کنیم.

زمان قلمه گيري : اسفند تا اوايل فروردين

طول : 35-20 سانتي متر از شاخه هاي دو يا سه ساله

قطر : 5/0-5/2 سانتی متر

فصل كاشت : اسفند

فصل انتقال : اسفند

توجه : قلمه را نبايد از پاجوش تهيه نمود.

روش های پيوند در انار :

پس ازانتخاب رقم بايستي نسبت به پيوند پايه هاي موجود اقدام كرد كه رايج ترين نوع پيوندها در انار عبارتند از:

الف : پيوند شكمي :

اغلب براي تبديل ارقام انار ترش به شيرين و همچنين جهت تبديل پايه هاي نامرغوب به پايه هاي مرغوب انجام ميگيرد . پيوند شكمي در دو نوبت از سال امكان پذير است . يكي در اوايل بهار و ديگري اواخر تابستان، يعني موقعي كه پوست درخت به راحتي جدا مي شود و امكان انجام عمل پيوند وجود دارد.

اغلب بهتر است به جاي پيوند سرشاخه هاي مسن ، روي پاجوشهاي جوان آن پيوند كنند و سپس قسمت مسن را كاملا حذف نمايند.

ب: پيوند لوله اي :

نوع ديگر پيوند جوانه كه مورد استفاده قرار ميگيرد ، پيوند لوله اي است. البته اين نوع پيوند كمتر از پيوند شكمي به كار ميرود پيوند لوله اي نيز مانند نوع قبل در دو موقع از سال يعني اوايل بهار و ديگري اواخر تابستان قابل اجرا است . اين نوع پيوند معمولا روي شاخه هاي دو ساله صورت مي گيرد و بايد قطر پايه و پيوندک يكسان باشد. در صورتي كه پيوندک قطورتر از پايه باشد پس از تهيه پيوندک ، آن را از پشت جوانه برش طولي داده و در روي پايه قرار مي دهيم قسمت اضافي را با دقت در روي پايه از پيوندک به گونه اي

جدامي كنيم كه دو لبه آن كاملا روي يكديگر جفت گردد و اگر پايه قطورتر از پيوندک باشد ، پيوندک را مانند روش بالا شكاف داده و دور پايه قرار ميدهيم، آن قسمت از پايه كه بدون پوست و لخت مي ماند بايد با كمي از پوست خود پايه يا چسب باغباني پوشانيده شود.

ج : پیوند اسکنه (شکافی) :

براي تبديل نهال بذري به نهال مرغوب و اقتصادي و تبديل درختان كم بار به درختان مثمر و مطلوب صورت مي گيرد . جهت انجام پيوند در اواخر زمستان دور تنه را به اندازه 20 سانتي متر از سطح خاك خالي مي كنند و از همان محل ، تنه اصلي را ميبرند . سپس قلمه شاخه نازكي يك تا دو ساله اي كه حدود 15-10 سانتي متر طول و روي آن 4-2 جوانه وجود دارد را از درخت مرغوب ديگري تهيه كرده سپس آن را در شكاف قرار مي دهند. معمولا دو قلمه در دو طرف شكاف ايجاد شده در پايه مي گذارند به طوري كه اليه هاي زاينده بر روي هم جاي گيرند ، سپس مقداري از سطح تنه را كه بازمانده به نحو مقتضي مي پوشانند تا از آسيب خشكيدگي و نفوذ عوامل بيماري زا در امان باشند . البته برخي از باغبانها اين كار را با علف يا گل انجام مي دهند كه احتمال آلودگي به عوامل بيماري زا را مي افزايد و بايد اين عمل با چسب باغباني صورت گيرد. اين پيوند بعد از 4 تا 7 سال ميوه مي دهد .

انواع ارقام انار :

انار بومی ایران و ذخایر غنی ژنتیکی از ارقام مختلف انار، از جمله توانمندی های بینظیر کشور محسوب میگردد. وجود بیش از ۷۶۰ توده انار با ویژگیهای متفاوت در کلکسیون جامع ذخایر توارثی انار مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی یزد گواهی بر این مدعاست.

به همین دلیل در هریک از مناطق عمده انارکاری کشور تنوع زیادی از ارقام شیرین، ترش،میخوش، پوست قرمز، پوست سفید، زودرس و دیررس وجود دارد. با بهره گیری از این پتانسیل قوی میتوان به راحتی ارقام مورد نظر را انتخاب و با توجه به روش آسان و زود بازده تکثیر انار (روش قلمه) نهال مورد نیاز را تأمین کرد. انار رباب نیریز فارس، ملس ساوه، ملس دانه سیاه یزد، ملس یزدی، شیشه کپ فردوس، نادری بادرود، قجاق قم، اردستانی مه ولات، بجستانی گناباد و خزر بردسکن از مهمترین ارقام صادراتی انار کشور و رقم  واندرفول (Wonderful) معروف ترین رقم انار در اسپانیا و آمریکا میباشد.

انتخاب رقم انار یکی از موارد بسیار مهم در احداث باغ انار می باشد که سهل انگاری و یا کم توجهی به آن می تواند عواقب ناخوشایند و خسارات جبران ناپذیری را در بر داشته باشد. در انتخاب رقم ، توجه به نکات ذیل ضروری است :

۱- انتخاب رقم باید بر اساس هدف و برنامه پیشبینی شده برای نحوه مصرف محصول باغ صورت گیرد. این هدف می تواند صادرات، تازه خوری، تولید کنسانتره و یا ترکیبی از آنها باشد.

۲- حت الامکان رقم انار از بین ارقام بومی منطقه با ویژگی های مورد نظر انتخاب شود.

۳- درختان مرغوب و مورد نظر را در زمان برداشت انتخاب و علامت گذاری کنید.

۴- حتی المقدور باغدار خودش نهال مورد نیاز خود را تولید کنید و در غیر این صورت نهال را از تولید کنندگان مطمئن و از نهال های پلاک خورده مورد تأیید مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر تهیه نماید.

۵ – از کشت درهم ارقام خودداری شود. در صورت تمایل به داشتن ارقام متنوع، هر رقم در قطعات جداگانه کشت گردد.

۶ -حساسیت ارقام انار به استرس های محیطی مثل سرمازدگی و آفتاب سوختگی متفاوت می باشد. بنابراین در انتخاب رقم به اطلاعات هواشناسی منطقه و خصوصیات رقم توجه شود.

۷- بسیاری از صفات کمی وکیفی ارقام انار با انتقال از یک منطقه به منطقه جدید فرق میکند. لذا باید از کاشت وسیع ارقام جدید، بدون مطالعه و بررسی جداً خودداری گردد. ایجاد باغ های سازگاری از ارقام مختلف میتواند ریسک سرمایه گذاری را تقلیل دهد.

خزانه تولید نهال انار :

زمین خزانه باید از زمین های بکر، سالم با خاک حاصل خیز و شیرین انتخاب گردد. زمین هایی که قبلاً زیر کشت سبزی و صیفی و یا باغ بوده است، برای ایجاد خزانه مناسب نیست. بعد از انتخاب زمین مناسب، آن را شخم زده و سپس به صورت جوی و پشته در میآوریم و قلمه ها را به فاصله ۱۰ سانتیمتر از یکدیگر در دو طرف پشته و به صورت مایل،به نحوی که ۱۰- ۵ سانتیمتر از قلمه ها بیرون از خاک و بقیه در زیر خاک باشند، می کاریم.مصرف هیچ نوع کود، اعم از دامی یا شیمیایی، برای زمین خزانه انار توصیه نمی شود.

آماده سازی اراضی جهت احداث باغ انار :

احداث باغ انار به مقدماتی نظیر تسطیح و آماده سازی اراضی، معماری باغ، تهیه نهال و قلمه معتبر، مشخص کردن نحوه آبیاری باغات و منابع آب مورد نیاز و موارد متنابه دیگر نیاز دارد. قبل از ورود به بحث ذکر این نکته لازم است که اطلاعات زیر در تشریح خصوصیات لازم برای احداث باغات انار مبتنی برای تجارب عملی و رعایت نکات کارشناسی و اصول باغداری نوین بنا گردیده است. از این رو موارد ذیل بعنوان پیش نیازهای ضروری جهت احداث این باغات به منظور رسیدن به حداکثر تولید و بهره برداری بهینه از منابع آب و خاک و تولید با کیفیت رقابتی می باشد.

۱- احداث باغ انار در اقلیم مناسب و برخورداری از خاک مطلوب متناسب با موارد یاد شده در این خصوص اولین ضرورت جهت رسیدن به تولید حداکثری میباشد.

۲- با توجه به مطالعه میدانی و عملکرد بهینه تعدادی از واریته های بومی و معرفی شده در استانهای مختلف کشور استفاده از این ارقام جهت توسعه و بهسازی باغات و تهیه نهال پایه یا قلمه معتبر در احداث باغات انار ضروری میباشد.

۳- با توجه به عدم استفاده از سموم و آفت کشها در اکثر باغات انار ایران و گرایش کشورها به تولید ارگانیک محصولات کشاورزی و تاثیر بسیار موثر استفاده از کودهای حیوانی و بیولوژیک در ارتقا کمی و کیفی باغات انار، حذف کودهای شیمیایی از چرخه تولید و استفاده صرف از کودهای بیولوژیک پیش فرض دیگر ما در احداث باغات انار جهت تولید پایدار و حداکثری میباشد.

۴- محدودیت منابع آب امری روز افزون و ملموس برای کلیه فعالین بخش کشاورزی میباشد. استفاده بهینه از منابع آب مستلزم توجه به شیوه های نوین آبیاری از زمان احداث باغات انار میباشد. همچنین بستر سازی صحیح و سازگار با نحوه آبیاری جهت توسعه صحیح ریشه های درختان انار از همان ابتدا از نکات کاملا اثر گذار در عملکرد بهینه درخت و سرعت رشد و باردهی کمی و کیفی آن محسوب میشود.

۵- معماری باغات انار با توجه به اقلیم گرم این باغات حائز اهمیت میباشد. آفتاب سوختگی و خشکسالی از حوادث طبیعی است که باغات انار را همواره تحت تاثیر قرار میدهد. از یک سو تراکم زیاد درختان مانع از رسیدن نور کافی و شکل گیری صحیح اسکلت درختان انار و استفاده از مکانیزاسیون میشود، و از سویی برخورداری از میوه سالم و آبدار نیازمند حراست محصول در سایه انداز درختان انبوه میباشد. که برقراری تعادل بین این دو نیازمند راه کاری مناسب در این خصوص میباشد.

نحوه کاشت نهال انار :

جهت کاشت نهال انار، بعد از تسطیح، شخم و کوددهی، ابتدا یک آبیاری سنگین انجام می دهیم تا خاک شخم خورده، نشست کند. بعد از گاورو شدن زمین، تسطیح نهایی صورت گرفته و طرح کاشت پیاده و محل های کاشت نهال میخ کوبی می شود. سپس با توجه به نوع روش آبیاری، نسبت به آماده سازی حوضچه، جوی و پشته و یا لوله های آبیاری قطره ای اقدام می گردد.

برای کاشت نهال، در محلهای میخ کوبی شده، گوده ای به ابعاد ۵۰ سانتیمتر کنده و سپس در هر کدام تعداد یک یا دو نهال ریشه دار سالم قرار داده و سپس گوده را با خاک خودش پر و با پا لگد و بعد آبیاری میکنیم. زمان انتقال نهال از خزانه تقریباً همزمان با تهیه قلمه، در اواخر زمستان و زمانی است که جوانه های برگی قرمز شده و در حال باز شدن هستند. هنوز هم تعدادی از باغداران، قلمه را مستقیماً در زمین اصلی می کارند. در این صورت بعد از انجام مراحل آماده سازی در هر گوده تعداد چهار عدد قلمه در جهات مختلف،به صورت مایل و به نحوی که فقط حدود ۱۰- ۵ سانتیمتر از سر قلمه ها بالاتر از سطح خاک باشد، قرار داده و سپس گوده را با خاک خودش پر و با پا لگد نموده و بعد آبیاری صورت می گیرد. کشت مستقیم قلمه در زمین اصلی، به دلیل مصرف آب زیاد و غیر یکنواخت شدن باغ (به علت سبز نشدن تعدادی از قلمه ها)روش مناسبی نیست و بهتر است ابتدا قلمه ها را در خزانه کاشت و نهال های ریشه دار را در سال بعد به زمین اصلی منتقل نمود.

اغلب باغداران یزدی، در سال های اولیه که نهال های انار کوچک هستند، اقدام به کاشت یونجه در زمین می نمایند. بعضی نیز در بین ردیف ها اقدام به کاشت درختان هلو نموده و به این ترتیب تا زمان بارور شدن درختان انار از آب و زمین حداکثر استفاده را می نمایند. این کار درصد آفتاب سوختگی میوه انار را در سالهای اولیه که درختان انار هم پوشانی ندارند، کاهش می دهد و اقدام مناسبی به نظر میرسد، هر چند مشکلاتی را برای کنترل آفات و بیماریهای هلو در بردارد و لازم است از هرگونه سمپاشی روی آنها اجتناب گردد. در غیر اینصورت باعث استقرار کنه قرمز پاکوتاه روی درختان جوان شده و مشکلات زیادی را در پی خواهد داشت. درختان هلو بعد از ۵ -۴ سال و هم زمان با بارور شدن درختان انار حذف می گردد.

هرس درختان انار :

هرس مناسب در كيفيت و كميت محصول و همچنين باردهي زودتر درختان جوان موثر است . انجام هرس درختان به منظور توليد و حفظ شاخه هاي ميوه دهنده ، افزايش نفوذ نور خورشيد به مركز درخت ، كمك به رشد گياه وتوليد ميوه با توجه به فواصل و فضاي درخت ، ايجاد توازن بين تاج و ريشه درخت ، حذف شاخه هاي پاييني در تماس با خاك انجام مي شود . در حال حاضر روش قالب پرورش و تربيت درختان انار روش چندتنه اي است كه منجر به انبوهي باغ و عدم امكان توسعه مكانيزاسيون و استفاده از ماشين آلات مي شود ، بنابراين هرس شاخه هاي پاييني ، شاخه هاي اضافي و محدود كردن تعداد تنه ها (3-2 تنه) و حذف نرک ها و

پاجوشها در طول فصل داشت جزء اهداف اصلي اين فعاليت مي باشد. بنابراین در هرس درختان انار، شناخت شاخه هاي بارده و محل ظهور جوانه ي گل ميباشد گل ها روي شاخه هاي يك ساله و شاخه هاي چند ساله موسوم به اسپور، تشكيل مي شوند كه سه يا چهار سال متوالي گل توليد ميكنند. در هنگام هرس درختان انار بايد دقت نمود تا شاخه هاي بارده به طور نرمال در سطح جانبي تاج درخت توزيع شود. حفظ اسپورها و شاخه هاي سال جاري به منظور باروري درخت در سال آينده بسيار مهم است. پاجوشها، ريشه جوشها وتنه

جوشها در جذب مواد غذايي با ميوه رقابت مي نمايند و در صورت عدم حذف آنها از كميت و كيفيت محصول به شدت كاسته مي شود.

هرس در تربيت درختان و نگهداري انارستان اهميت زيادي دارد، زيرا درخت انار پاجوش هاي فراوان توليد مي كند كه اگر هرس نشود، درخت ها و بوته هاي پرپشت انبوهي باغ را فرا مي گيرد ، بدون اينكه بهره اي عايد باغدار گردد.

دو گونه هرس درانار صورت ميگيرد:

1 -هرس فرم

2 -هرس باروري

هرس فرم (نونهال) :

با توجه به اينكه باردهي انار تقريباً از 5 سالگي شروع مي شود ، لذا بايد در 5 سال اول اقدام به هرس فرم آن نمود ، كه مراحل آن به ترتيب زير است :

سال اول: در فروردين ماه پس از كاشت نهال، پس از جوانه زدن بايد اقدام به سربرداري انار نمود. نوع هرس با فاصله كاشت نهال ها در باغ ارتباط مستقيم دارد و هر چه تعداد درخت در هكتار كمتر شود (تراكم كاشت) تعداد تنه ها از دو به سه افزايش مي يابد و با افزايش درخت ها در هر هكتار تعداد تنه ها كاهش خواهد يافت .در هرس فرم ممكن است درخت داراي يك ،دو يا چند تنه بوده و به شكل جامي يا بادبزني باشد.

اهداف در هرس فرم درخت انار عبارتند از :

1- كاستن از هزينه توليد و كوتاه نگهداشتن درخت انار

2- مكانيزاسيون در باغ (استفاده از ماشين آلات) و استقامت و پايايي درخت

3- افزايش كميت وكيفيت محصول

4- افزايش راندمان . چون در سال اول بناي اصلي درخت تعيين ميگردد لذا انتخاب نوع هرس بايد از همين سال شروع شود.

در فرم هاي يك تا چند تنه و جامي درخت از ارتفاع 30 سانتي متري سربرداري مي شود. فرم بادبزني بين باغداران انار معول نبوده و در شرايط آب و هوايي ايران به دليل عارضه آفتاب سوختگي توصيه نمي گردد. ولي در شرايط خاص مي توان توان درخت را در امتداد رديف پرورش داد و شاخه هاي عرضي كه پشته را فرا مي گيرند حذف نمود. در فرمي كه درخت داراي فقط يك تنه است ( تاج آويزان) نهال ها از ارتفاع يك متري سربرداري مي گردند.

سال دوم: در كليه فرم هاي هرس فقط به شاخه هاي انتخابي سال قبل اجازه رشد داده مي شود و در اوايل فصل شاخه هاي اضافي، هرس مي گردد. بايد توجه داشت كه در ماههاي خرداد، تير ومرداد به دليل تابش آفتاب شديد هرس انجام نمي شود ، زيرا نهال ها جوان بوده وتابش شديد آفتاب تنه هاي جوان و شاخه ها را مي سوزاند.

سال سوم: هرس پاجوش ها وتنه جوش ها تا شاخه هاي بارده ادامه مي يابد. حذف شاخه هاي زايد روي دستكها و جلوگيري از رشد اضافي به منظور تقويت شاخه ها دستكهاي انتخاب شده الزامي است. حذف تيغ هاي روي شاخه هاي انتخاب شده به تميز بودن درخت كمك ميكند و امكان كار در آينده به باغبان مي دهد . و اين تيغ ها هميشه مزاحم بوده و فقط كافي است براي يك بار قطع شوند لذا تا پايان هرس فرم حذف آنها توصيه ميگردد.

سال چهارم و پنجم: مراقبت از شاخه ها و دستک هاي بارده و حذف شاخه ها، پاجوشها، تنه جوشها و نرک ها ضروري است. با توجه به اينكه از سال چهارم و پنجم بايد ارتفاع درخت نيز كنترل شود لذا شاخه هاي اضافي و داراي رشد عمودي حذف مي گردند، ولي بايد توجه داشت كه درفرم هاي مذكور از خالي كردن تاج درخت اجتناب گردد زيرا اين عمل باعث افزايش خسارت آفتاب سوختگي ميشود. دستك هاي بارده بر روي تنه ها در جهات مختلف انتخاب مي شوند به نحوي كه هيچ يك از دستک ها مزاحم ديگري نباشد. در هرس بايد اجازه داد ميوه ها در قسمت سايه تاج درخت رشد كنند. و با توجه به اين كه تنه درخت انار تيغ دار بوده و با رشد ميوه و سنگين شدن آنها ممكن است هنگام وزش باد تيغها با صدمه مكانيكي از كيفيت انار بكاهند ، لذا بايد فاصله دستكها مناسب در نظر گرفته شود تا پايان سال پنجم درخت فرم اصلي خود را پيدا نموده و هرس فرم به اتمام مي رسد.

هرس باردهي :

هرس باردهي به دو بخش تقسيم ميگردد :

الف) هرس خشك

ب) هرس سبز

هرس خشک :

هرس خشک در اواخر زمان خواب درختان انار يعني ماه هاي بهمن و اسفند و قبل از بيدارشدن درختان انجام ميگيرد كه شامل حذف شاخههاي اضافي، خشك و سرمازده مي باشد.

هرس سبز:

هرس سبز تقريباً در تمامي ماه هاي رشد درخت، جز زماني كه شدت تابش آفتاب شديد است (خرداد ، تير و مرداد) انجام ميگيرد و شامل حذف شاخه هاي مزاحم، نرک ها و پاجوش ها ميباشد. اكثر اين موارد در ماه هاي ارديبهشت و خرداد به راحتي حتي بدون اره و قيچي قابل حذف مي باشند ولي بايد دقت نمود تاکردن آنها باعث صدمه به پوست درخت نشود . در اين ماهها رشد سرشاخه هاي جوان صورت مي گيرد، كه جايگاه توليد محصول در سال بعد است و به اين دليل از اهميت خاصي برخوردار است. حذف پاجوشها و نرک ها در ماههاي شهريور و اوايل مهر نيز به دليل رقابت با ميوه در جذب مواد غذايي، جهت افزايش وزن ميوه در سال جاري اهميت زيادي دارد. درصورتي كه هرس به درستي و با دقت انجام گيرد و حتي در درختان جوان نيزمي توان ميوه هايي با كيفيت بالا توليد نمود .براي جوان كردن درختان انار مي توان طي يك دوره سه يا چهار ساله اقدام نمود. بدين ترتيب كه يک يا چند پاجوش را حفظ نموده و به تدريج آنها را جايگزين تنه هاي پير و مريض می کنیم.

آفات، بيماريها و علفهاي هرز

انواع آفات انار :

برای مشاهده آفات انار و نحوه مبارزه با آنها به این لینک مراجعه نمایید.

علفهاي هرز :

تعداد علفهاي هرز باغهاي انار را 34 گونه ذكر مي كند ولي آنچه مسلم است علفهاي هرز يك منطقه با منطقه ديگر تفاوت دارند در زير به دليل اهميت گياه انگل سس فقط به شرح روش كنترل اين گياه ميپردازيم.

1 -برنامه تنظيم شده مناسب براي مبارزه با علفهاي هرز

2 -كندن علف هرز سس با دست و يا بيل

3 -سوزاندن قطعات جدا شده سس.

4 -چرانيدن گوسفند در باغات 3-1 بار در طول فصل رشد.

5 -به هيچ وجه نبايد به سس اجازه به بذر رفتن را داد و بايد قبل از به بذر نشستن باغ از وجود آن پاكسازي گردد.

6 -قطع پاجوشها و هرس شاخه هاي نزديك به سطح زمين نيز امكان اتصال انگل را محدود مي كنند.

7 -پس از استقرار سس روي درخت فقط امكان مبارزه مكانيكي وجود دارد و از پاشيدن هر گونه علف كش روي درخت بايد جداً خودداري شود.

8 -علف كش هاي گليفوسيت (راندآپ) به ميزان محلول 2 %و پاراكوات (گراماكسون) به ميزان محلول 1 % براي مبارزه با علف هاي هرز در باغات توصيه مي شوند. پاراكوات براي كنترل سس و علف هاي هرز يك ساله به صورت بعد از رويش و در مرحله حدود 10 سانتي متري مصرف مي شود كه مي توان بر حسب مورد نياز و در طول فصل 3-2 بار سمپاشي نمود.

مي توان از يك علف كش پيش رويشي نيز استفاده نمود، به اين ترتيب كه با مقدار 15 كيلوگرم از علف كش كلر دميتيل ( دستان 75 درصد) قبل از رويش علف هاي هرز در بهار ، در سطح باغ را سمپاشي نمود. اين علف كش همچنين از رويش سس نيز جلوگيري به عمل مي آورد.

از علف هاي هرز باغهاي انار مي توان به علف هرز انگلي گلجاليز، خارشتر و خارخسك اشاره كرد.

كنترل عوارض فيزیولوژیك :

الف) تركيدگي ميوه انار

نامنظم بودن دور آبياري، بارندگي بي موقع، رقم، تغييرات درجه حرارت در شبانه روز، بادهاي شديد گرم و سوزان، هرس نامناسب، كمبود برخي از عناصر مانند بر و بافت و جنس خاك را از عوامل موثر در تركيدگي انار دانسته اند، كه موارد فوق تقريباً در تمام مناطق اناركاري كشور وجود داشته و ميزان خسارت آن در بعضي از سالها روي بعضي از ارقام بيش از 50 % گزارش شده است.

ب) كنترل تنش هاي محيطي :

سرمازدگي از جمله تنش هاي محيطي مهمي است كه در ميزان محصول انار تأثير مي گذارند. سرمازدگي ممكن است به اشكال مختلف سال سرماي ديررس بهاره، سرماي پاييزه و زمستانه رخ دهد. روشهاي پيشگيري از بروز سرما در باغ از قبيل استفاده بخاري هاي باغي و آبياري باراني و ايجاد دود با سوزاندن برگ هاي خشك در باغ مفيد مي باشد. حساسيت انارهاي شيرين به سرما نسبت به انارهاي ترش بيشتر است.

1 - سرماي دیررس بهاره :

در اين حالت سرماي زير صفر به جوانه ها و شاخه هاي جوان صدمه ميزند. در چنين حالتي به دليل صدمه ديدن شكوفه هاي اوليه، انارهاي خرمني(ريز) جانشين انارهاي درشت و معمولي مي گردد. گاهي اوقات در ارديبهشت ماه با وجودي كه انارها از گل درآمده و به اندازه گردو شده اند، در اثر سرماي ديررس بهاره سياه شده و از بين مي روند.

2 - سرماي پایيزه :

سرماي پاييزه بخصوص اگر در صبح زود و توام با ريزش باران باشد، خطرناک ترين سرما براي ميوه انار به حساب مي آيد و در اين حالت اكثر انارها تركيده و خسارت بسيار سنگيني به ميوه ها وارد مي گردد، تا حدي كه اگر شدت سرما به يخ زدن ميوه منجر شود بافت داخلي قسمت گوشتي ميوه يخ زده و ميوه غيرقابل مصرف ميگردد.

3 - سرماي زمستانه :

عوامل مديريتي در باغ نقش مهمتري را نسبت به رقم در جلوگيري از سرمازدگي درختان انار دارند، پيشنهاد مي شود موضوع تغذيه مناسب درختان انار ، قطع زودهنگام ، آبياري در پاييز ، برداشت سريع محصول پس از رسيدن ميوه در برنامه هاي ترويجي به منظور كاهش خسارت سرمازدگي زمستانه مورد قرار گيرند.

سرماي زمستانه چنانچه ناگهاني بوده و به 15-12 درجه زير صفر برسد باعث خشكيدگي قسمت هاي هوايي درخت خواهد شد، به طوري كه برخي مواقع چاره اي جز كف بر كردن درختان وجود ندارد. درصورت شدت بيشتر سرما ريشه هاي درختان انار هم خشك ميشوند. درصورتيكه ناچار شويم قسمت هوايي درخت را كف بر نماييم نحوه احياء اينگونه باغ ها به شرح زير مي باشد:

در سال اول به پاجوشها اجازه مي دهيم رشد و نمو كنند.

در سال دوم نيمي از پاجوشها را حذف كرده و به نيم ديگر اجازه ميدهيم به رشد ونمو خود ادامه دهند، تا تعادل بين ريشه و قسمت هوايي گياه حفظ گردد.

در سال سوم يك و يا حداكثر 3 عدد از شاخههاي قوي را باقي گذاشته و بقيه را حذف ميگردند.ضمناً همراه با عمليات مذكور ساير عمليات باغي از قبيل وجين، آبياري و تغذيه نيز انجام ميگيرد.

2 )آفتاب سوختگي یا (داغ زدگي) :

ارقام بسياري از انارهاي موجود نسبت به تابش مستقيم نور خورشيد حساس مي باشند. پوست ميوه انار در برابر تابش شديد و مداوم نور آفتاب سوخته و حالت شادابي خود را از دست مي دهد. يكي از عوامل آفتاب سوختگي، طولاني بودن دوره آبياري است. به همين جهت تنظيم فواصل آبياري نسبت به احتياجات آبي درختان انار و جلوگيري از تابش مستقيم آفتاب به ميوه، بخصوص در واريته هاي حساس، موثر است. انتخاب ارقام مقاوم و پوست كلفت (كلفتي پوست مقاومت در مقابل تابش آفتاب را افزايش مي دهد)، رديف هاي كاشت در جهت مناسب و انجام هرس مناسب مي تواند در جلوگيري از آفتاب سوختگي موثر باشد (كشت هاي شرقي،غربي آفتاب سوختگي بيشتري دارد) براي جلوگيري از عارضه آفتاب سوختگي بايد عمليات هرس سبز را از اواسط مرداد ماه كه هوا خنک تر ميشود انجام داد. بايد دقت نمود كه درختان شديداً هرس نشده و يا به اصطلاح زياد لخت و عريان نگردند. همچنين بايد در موقع احداث باغ فاصله درختان را طوري در نظر گرفت كه با شرايط اقليمي منطقه تطابق داشته باشد.

جهت كاهش خسارت عارضه آفتاب سوختگي ميوه انار، چهار مرحله محلول پاشي با كائولين فرآوري شده (سپیدان wp) در اواسط ماه هاي خرداد، تير، مرداد و شهريور به فواصل يك ماه توصيه مي شود.

برداشت محصول انار :

از نظر زمان رسيدن و موقع برداشت ، ارقام انار را مي توان به سه گروه تقسيم كرد:

ارقام زودرس شيرین: شامل قند(مشكي) بردسكن، بريت شيراز، آقا محمدعلي، پوست سياه شيرين، پوست سفيد شيرين، ملس شيرين و آلک شيرين مي باشند، انارهاي مذكور تا اواسط شهريور مي رسند.

ارقام زودرس ترش: شامل انارهاي تابستاني ترش و آلک ترش مي باشند.

ارقام انار دیررس شامل: رباب ني ريز، شيشه كپ فردوس، ملس يزد، نادري بادرود، خزر بردسكن، اردستاني مه والت، بجستان، قجاق قم، ملس ترش و پوست سفيد ترش مي باشند، كه بهترين و مرغوبترين واريته ها از نظر نگهداري، بازارپسندي، طعم، تهيه آب، رب و كنسانتره انار محسوب مي شوند. به طور كلي زمان برداشت متجاوز از 90 %محصول توليدي انار در مهرماه صورت مي گيرد.

نحوه چيدن و جمع آوري محصول :

ميوه انار را به محض رسيدن بايد چيد در غير اينصورت بيشتر ميوه هاي درشت در اثر سردي هوا صدمه ديده و مي تركند. بايد دقت كرد كه انار حتي المقدور در مواقع بارندگي و يا شبنم چيده نشود زيرا كه انار آبديده زودتر ترک خورده و در انبار مي گندد.

براي چيدن انار، مي توان يا از قيچي باغباني استفاده كرد و يا با يک دست نقطه اتصال ميوه به شاخه را گرفته و با دست ديگر ميوه را عكس جهتي كه روي شاخه قرار گرفته، چرخاند و يا ميوه را در دست گرفته و به طرف چپ و راست چرخانده تا از شاخه جدا شود. هرگز نبايد ميوه را با كشيدن از شاخه جدا كرد زيرا در اثر اين عمل اكثر شاخه هايي كه در سال بعد بايد ميوه توليدكنند، كنده مي شوند. بعد از جداشدن ميوه از شاخه بايد دم آنها را قطع كرده و به آرامي در جعبه هاي مخصوص قرار داد و در هنگام حمل نيز بايد دقت كرد كه به ميوه ها آسيبي نرسد زيرا ميوه هاي آسيب ديده خاصيت انباري نداشته و به دليل نفوذ عوامل بيماري زا از محل هاي آسيب ديده ، به زودي پوسيده و از بين مي روند. ذكر اين نكته ضروري است كه در هنگام برداشت، باغداران با تجربه ابتدا انارهاي درشت، سرخ و بدون سوختگي ( انارهاي شاه چين ) و سپس بعد از آن انارهاي متوسط ( انارهاي معمولي و رسمي ) و پس از دو هفته انارهاي ريز ( انارهاي خرمني ) را برداشت مي كنند. در اين روش انارهاي دسته اول جهت حمل به بازار و صادرات، انارهاي دسته دوم جهت نگهداري در انبار و انارهاي دسته سوم جهت حمل به كارخانجات و استفاده براي توليد فرآورده هاي آن مورد استفاده قرار مي گيرند.

در سالهاي اخير همزمان با افزايش ميزان صادرات و لزوم حفظ كيفيت ميوه تازه ، استفاده از ميوه چين دستي و گذاشتن ميوه در يك يا حداكثر دو رديف درون جعبه چوبي يا ترجيحاً سبدهاي پالستيكي مرسوم شده است.

پس از برداشت محصول شستشو و ضدعفوني: يكي از بهترين شيوه هاي گندزدايي انار كه در عين حال كيفيت محصول و رنگ پوست انار را بهتر حفظ مي نمايد ، استفاده از روش آبگرم درماني است .در اين مورد از آب گرم بادماي 51 درجه سانتي گراد به مدت 60 ثانيه استفاده ميشود. يكي ديگر از بررسي هاي انجام شده دراين ارتباط استفاده از نوعي واكس جامد قابل حل در آب به نام پرولانگ (Prolong) براي افزايش عمر انباري اين ميوه ميباشد.

0 دیدگاه برای آموزش کاشت انار و نگهداری از آن (صفر تا صد)

  • هنوز برای این مقاله نظری ثبت نشده است.

دیدگاه شما